dinsdag, september 20, 2005

Deutschland über alles

Mooi stuk van Walter Pauli in De Morgen vandaag:

Het zijn erg merkwaardige verkiezingen geweest. Want het klopt absoluut niet met het beeld dat we van onze oosterburen hebben. In het land van Mercedesen en BMW’s, waar de oostgrens onder zware economische druk staat uit Polen, haalt de verzamelde linkerzijde zomaar even 50 procent van de stemmen.

Merkel, Merkel, Merkel. De opiniepeilers wisten het zeker: Angela Merkel zou het overnemen van Gerhard Schröder. Links moest na zeven jaar terug naar de oppositie. Het is niet zo gelopen. Er komt geen machtsovername van rechts, of althans, geen automatische, en hoe dan ook geen gemakkelijke. Centrumrechts heeft namelijk geen meerderheid.

In Duitsland behaalt verzameld links – dat zijn de sociaal-democraten (34,3 procent), de groenen (8,1 procent) en radicaal-links ofwel de post-communisten (8,7 procent) – immers 51 procent van de stemmen.

U leest het goed: 51 procent. En dat in een land waar, helemaal anders dan het Groot-Brittannië van Tony Blair, geen meerderheidssysteem bestaat, geen rondje ‘the winner takes in all’. Duitsland kent een wel zeer geproportioneerd kiessysteem, weliswaar met kiesdrempel, maar waar niet zo heel kleine partijen toch tientallen parlementsleden naar de Bondsdag kunnen sturen. Zo maar even 54 radicaal-linksen komen er sinds zondag bij.

Dat is merkwaardig. Hoewel Duitsland die reputatie absoluut niet heeft, is dat grote land, met zijn pünktlichecultuur, zijn arbeidsethos en strikt gereglementeerd ‘kapitalistisch’ model, zowat het meest linkse land van Europa, veel linkser dan bijvoorbeeld Wallonië.

Leg de uitslagen maar naast elkaar. Inderdaad, Schröder heeft forse klappen gekregen, maar zijn sociaal-democratische partij SPD zit nog op ruim 34 procent van de stemmen. Dat is nog altijd meer dan de triomferende 33,96 procent die Elio di Rupo behaalde bij de laatste federale parlementsverkiezingen in 2003 (voor het Franse kiescollege, dus Wallonië en Franstalig Brussel samen). Toen betekende dat voor de PS een winst van 8,16 procent. Schröder verliest 3 procent.

We zeiden het al: 34,3 procent, bijna 10 procent meer dan de wondere 25,3 procent van Steve Stevaert in 2003, toen die daarvoor zelfs in een krant als ‘God’ werd geroemd.

Wallonië heeft ook les verts. In 2003 kregen die een minder dramatisch pak slaag dan de Vlaamse groenen. Ze kwamen van bijna 20 procent en strandden op 8,43 procent. Dat is ongeveer evenveel als de Grünen nu halen, zij het dat Joschka Fischer en co. maar een halve procent inleverden.

In Wallonië haalden de linkse partijen in 2003 samen 43,15 stemmen van het Franstalig kiescollege.

PS plus Ecolo, plus in een hoekje de PTB, de Franstalige vleugel van de marxistisch-leninistische PvdA. Die haalde 0,76 procent. In Duitsland is extreem-links officieel marxistisch noch leninistisch, maar ze pakken wel veel kritieken over die klein-links ook hier lanceert – tegen de oorlog in Irak, tegen het matigingsbeleid, tegen de Europese grondwet. Met dit verschil: ze halen stemmen. Het verbond Lafontaine en Gysi haalde 8,7 procent – als de PvdA in Vlaanderen straks 0,87 procent wil halen, moeten ze de 0,43 procent van 2003 al meer dan verdubbelen.

Als afgelopen weekend toch wel ‘historisch’ was voor heel Europa, dan toch wel door deze opvallende mislukking: rechts kon in Duitsland de macht niet grijpen. En dat komt door deze drie ‘linkse’ elementen samen. Eén: de numerieke sterkte van de sociaal-democratie, ondanks het verlies. Twee: het standhouden van de groenen, in een veel concurrentiëlere politieke markt dan in Vlaanderen of Wallonië, en dat zelfs na twéé legislaturen onafgebroken regeringsverantwoordelijkheid. (Zichtbare verantwoordelijkheid: na Schröder was Fischer het meest en vue). Drie: het steeds aantrekkelijker alternatief van radicaal-links, vooral maar niet meer alleen in voormalig Oost-Duitsland.

Vlaanderen ‘mag geen Beieren aan de Noordzee’ worden, zo jammeren progressieve democraten graag, maar het land waarin Beieren ligt, is haast dubbel zo progressief als het eigen Vlaanderen. Kan men zich in Vlaanderen dan niet de vraag stellen: is dit niet het beste bewijs dat links sterker wordt als men in verspreide slagorde optrekt, als men de keizer keuze laat, als men dus de door links zo verfoeide ‘vrije markt’ laat spelen? Rood en groen, hebben in Vlaanderen al wat gebakkeleid over een ‘kartel’.

Het antwoord is ja, en nee. Nee, omdat rood en groen weliswaar gescheiden, maar toch zij aan zij naar de kiezer trokken. De twee linkse beleidspartijen voerden geen campagne tégen elkaar. Geen van beide is eraan kapot gegaan.

Dat kan natuurlijk alleen maar omdat Schröder geen Stevaert is. Stevaerts profiel was veel ‘groener’, hij leunde veel dichter bij de groenen aan.

En, ten tweede, de Grünen hadden ook een politicus die standhield tegen de sociaal-democratische boegbeelden, die zelfs boven de meesten van hen uitreikt: Joschka Fischer. Ook dat ontbeert Groen! in Vlaanderen.

Maar ook ja, soms mogen linkse partijen tegen elkaar opkomen. Namelijk om de stemmen op te rapen die sowieso verloren gaan voor linkse regeringspartijen. Kijk naar radicaal-links. Dit is geen sympathie-oproep voor Oskar Lafontaine, die curieuze mengeling van groene ideeën, een aanstellerig-burgerlijke levensstijl, links-radicale opvattingen en ranzig populisme met bruine randjes.

Maar: als een sociaal-democratische partij, zeker in een coalitie met de groenen, een streng sociaal-economisch beleid voert, zoals de regering- Schröder, zal dit altijd en overal tot ontevredenheid leiden. Bij lagere bevolkingsgroepen, die midscheeps getroffen worden, bijvoorbeeld door de werkloosheid. Ook bij de groep die we hier gemakshalve ‘linkse intellectuelen’ zullen noemen, die het beleid onrechtvaardig vinden en geen genoegen nemen met het sociaal-democratische adagium: ‘Als rechts aan de macht komt, zal het nog meer pijn doen.

Wij redden wat we kunnen.’

Die groepen zijn er altijd. In België, in Vlaanderen hebben die geen politieke uitweg. Een deel stemt misschien op linkse individuen op linkse lijsten. Of, zoals nu het geval is voor Groen!, en zoals Agalev in het verleden deed, soms werpt de groene partij zich op als antiestablishment.

Voor de ‘intellectuelen’ lukt dat wel, voor de arbeiders nauwelijks.

Waar die laatste groep in Vlaanderen zijn stem heen draagt, is bekend. Tot wat een monsterscore dat voor het VB leidde, eveneens. We weten het al jaren, hoe het VB weegt op het discours, hoe ze de sfeer en de toon kunnen bepalen, hoe hun thema’s insijpelen in de media, noem maar op.

In Duitsland, dat land waarvan we zo graag beelden zien van skins en hakenkruisen, omdat dit onze clichés bevestigt, in dat Duitsland is één politieke formatie niet over de kiesdrempel geraakt. Juist, de rechts-radicalen, van welke partij of strekking dan ook. Extreem-rechts zit daar in geen enkel deelstaatparlement, heeft geen noemenswaardige invloed in grote gemeenteraden, en raakt niet eens in de Bondsdag.

Vijftig links-radicalen, vijftig groenen, nul rechts-radicalen. Zolang extreem-rechts een zaak is van skinheads, gaat het, vanuit democratisch oogpunt, goed met extreem-rechts.

Wanneer extreem-rechts blazers draagt, wordt het pas gevaarlijk.

In Duitsland zullen Lafontaine en Gysi doen wat Dewinter doet: wegen vanaf de zijlijn. Door sociale klemtonen te bepleiten – over het algemeen, en zolang men Lafontaine zijn dure mond kan snoeren over Poolse arbeiders en hun te lage lonen. De Bondsdag heeft én geen rechtse meerderheid, én wordt aan de sociaalprogressieve kant uitgedaagd. Der Himmel über Berlinziet er zo grauw nog niet uit.

2 opmerkingen:

Peter zei

Waarom toch zo'n schrik/afkeer van rechts en steeds de nadruk leggen op die scheiding links-rechts? Er zijn belangrijker politieke thema's zenne...

Frederik Dhondt zei

Ja kijk, ik kom nu toevallig terug van een weekendje campagne voeren met de SPD in Frankfurt. En daar leefde de afkeer voor een zwart-gele coalitie enorm. En begrijpelijk, als je naar hun programma kijkt. Als er dan in de krant thuis een interessante analyse staat, die de link legt met de eeuwige karteldiscussie in "Vlaanderen"/België, zie ik niet in waarom ik het niet zou posten.