zaterdag, september 03, 2005

Je zou er "groen" van gaan zien

Met het oog op de politieke "rentrée" (zucht, wat zijn we dat woord na een week al beu), even aandacht voor de running gag van de progressieve frontvorming, of de samenwerking tussen sp.a, spirit, acw, en groen!. Het idee is al zo oud als de straat. Progressieve liberalen en socialisten werken al sinds de negentiende eeuw samen. Martens en Van Miert, maar ook nog andere socialistische en christen-democratische voormannen, waren op hun beurt voorstander van een krachtenbundeling van progressieve tsjeven en socialisten. Met de "doorbraak" van agalev in de jaren '90 kreeg de beweging nieuw leven ingeblazen. Norbert De Batselier en Maurits Coppieters (die ondergetekende nog op informele wijze tot ridder heeft geslagen te Gavere in 1994) schreven samen een boek, Het Sienjaal. Het werd hoog tijd voor de progressieven om zich te verenigen tegen de conservatieve en neo-liberale krachten in Vlaanderen. Men zag in de VLD en de rechtervleugel van de CVP in de crisisjaren onder Dehaene een reële bedreiging voor de sociale zekerheid. Illo tempore kelderde ook Mia De Vits op het SP-partijbureau een eerste paarse regering. Het ABVV kon toch geen stakingen van het ACV gaan breken...

Aan de progressieve frontvorming van Coppieters en De Batselier werkte uiteindelijk niemand meer mee. Hoewel de SP zich openstelde voor gesprekken, weigerde Agalev al gauw samen naar verkiezingen te gaan, en achtte de partijleiding enkel samenwerking "rond concrete thema's" mogelijk.

Een interview met Coppieters in febuari 95.
Over de inzet van de verkiezingen:
"Het is de eerste keer dat verkiezingen in dit land zo duidelijk over fundamentele thema's gaan: werkgelegenheid en de sociale zekerheid. De inzet is dan ook voor iedereen groot [...] Op basis daarvan ben ik zeker dat we niet anders kunnen dan naar een politieke hergroepering gaan. Het zijn geen agendapunten waar de partijen elk afzonderlijk op kunnen antwoorden (eindeloopbaandebat?). De eensgezindheid tussen CVP, SP en zelfs VLD heeft alleen betrekking op de punten die ze op de agenda willen zetten. Maar op de echte vragen zal de CVP geen eensgezind antwoord kunnen geven (tiens). Een centrum-antwoord acht ik niet mogelijk (dit het scenario voor de volgende paarse maanden?). Ook de vakbonden staan met de rug tegen de muur. Ze hebben nog nooit voor zo'n uitdaging gestaan (l'histoire se répète). Ik hoop dat ze genoeg verstand hebben om hun actie boven de kleine vakbondswerking uit te tillen. Ze moeten aan politiek doen. Werk en sociale zekerheid zijn hun thema's."
Over de communautaire problemen:
"We moeten absoluut uit de opbodpolitiek. Vermijden dat we gaan zeggen: 'Pas op of we gaan een stapje verder'. [...] Wat ik vooral vrees, is dat de Vlaamse Raad gaat teren op resoluties van het Vlaams Blok over punten waarvoor die Raad toch niet bevoegd is. [...] (B-H-V, B-H-V, B-H-V... !) Inzake werkloosheid en pensioenen moet de absolute solidariteit in de sociale zekerheid voorop staan. Tussen Vlaanderen en Wallonië, maar ook tussen alle Europese regio's."

Uw dienaar snuffelde gisteravond eens in zijn krantenknipsels rond de verkiezingen van 1995. Eerst ongebreidelde lof op Dehaene (bij de beslissing om vervroegde verkiezingen uit te schrijven): de dossiervreter, de koning Midas van de Wetstraat (al het lood dat hij aanraakt verandert in goud, in tegenstelling tot Rik Daems, die men later het omgekeerde zou verwijten) en de locomotief van de CVP. Vervolgens de berichten over huiszoekingen bij de SP, met een foto van Claes en Tobback die in de wandelgangen van de BRT overleg plegen, CV's van Etienne Magné (nog assistent geweest bij de voorganger van Marc De Clercq, Prof. Van Meerhaeghe, waar ook Freddy Willockx nog gewerkt heeft), Luc Wallyn (doctoraat gemaakt in de Rechten, ambtenaar bij de Europese Commissie, wat ontgaat een mens toch veel als hij nog maar tien jaar is).

En dan de verkiezingen van 1995 zelf. De triomf voor de SP, de overwinningsnederlaag voor de VLD (Herman De Croo: "Guy heeft aangekondigd dat hij wegging mocht het mislopen. Ik neem aan dat hij dat ook zal doen")... en een klein interview met Coppieters. Lees mee en ontdek hoe actueel het allemaal nog is:

(pro memorie: agalev ging bij deze verkiezingen niet vooruit, en werd zelfs in de steek gelaten voor kiezers die gehoor gaven aan de "de SP is nodig"-campagne)
"Geysels' redenering dat we samen moeten doen wat we samen kunnen doen en dan wel zullen zien of, en hoe we elkaar vinden, is fout. De les die ik en ook Jos Geysels uit deze verkiezing zou moeten trekken, is dat je het alleen niet kunt waarmaken. Deze verkiezingsuitslag is een extra reden om aan progressieve frontvorming te doen. De SP houdt meer dan stand en de Volksunie blijft levenskrachtig. Dat zijn positieve signalen, maar globaal genomen blijven wij samen ver onder de sterkte van de verzamelde conservatieve krachten in Vlaanderen."

Hoe juist blijkt dit niet te zijn...

Voor de verkiezingen bleken liberalen en socialisten elkaars vaste schietschijf. De Morgen publiceerde een paar citaten, onder de kop "paarse onvriendelijkheden".
Verhofstadt: "Wat Tobback zegt, moet je uiteraard met een korrel zout nemen: hij ging zich ook al voor de TGV leggen, heeft Martens een bloemzak en de CVP een kwal genoemd. Als je ziet welke evolutie de socialisten internationaal doormaken, dan moet je wel tot de slotsom komen dat Tobback stilaan een relikwie aan het worden is." (boodschap: socialisten, zie mij graag!)
"Pas in de toekomst zal blijken of de VLD erin slaagt de politieke mach te ontnemen aan de zuilpartijen die deze macht al anderhalve eeuw in handen hebben. Als we de politieke verhoudingen niet kunnen doorbreken, blijft de VLD een fait divers, een voetnoot in het handboek van Professor Luykx en Marc Platel. Ik geloof uiteraard in méér. De VLD moet de meerderheid van SP en CVP breken."
Tobback: "Ik zou met De Croo wél kunnen praten. Hij behoort tot de sociaal-liberalen, en hoewel sommige van zijn standpunten mij niet bevallen, ondermijnt hij niet de consensus van deze samenleving. Maar Verhofstadt..."

Vier jaar later, 1999. We zijn een maand voor de dioxinecrisis. Intussen is Verhofstadt, na een chaotisch interimmandaat voor Herman De Croo, terug voorzitter van zijn partij geworden en komen dezelfde kopstukken tegenover elkaar te staan. Dutroux en Witte Mars passeerden de revue, politici spreken over "Nieuwe Politieke Cultuur". De publieke opinie lijkt echter apathischer dan ooit... Een interview met Willy Buijs (ex-woordvoerder CVP), Guy Vanhengel (vers ex-woordvoerder van Guy Verhofstadt, kandidaat voor het Brussels Parlement) en Kris Deschouwer. De Morgen laat een opiniepeiling uitvoeren, waaruit blijkt dat de rooms-rode coalitie haar meerderheid zal verliezen. De CVP zakt naar 25, de SP naa 17 procent (op dit ogenblik is er nog geen sprake van dioxinecrisis). Niemand gaat vooruit, behalve het Vlaams Blok, dat kiezers van de SP pakt. Eerste onderwerp van het vraaggesprek is logischerwijze het Vlaams Blok. In de actualiteit is op dat ogenblik de oorlog in Kosovo. Een tv-show met alle mogelijke vedetten brengt in België 650 miljoen frank op.
Vanhengel: "Elke dag krijg je Kosovo op de televisie voorgeschoteld. Het 70-puntenplan van het Vlaams Blok bevat eigenlijk het scenario dat Milosevic nu volgt. "
Buijs: "Opletten, Vlaanderen zit niet vol etnonationalisten. Freddy Willockx en zijn Belgische Progressieve Socialisten gaan de mensen deur-aan-deur vertellen dat de Blok-ideologie tot Kosovo-toestanden kan leiden en voegen er dan meteen aan toe dat sommige Vlaamse Regeringsleiders (Luc Van Den Brande, uiteraard) diezelfde gevaarlijke richting uitgaan. Een totaal verkeerde koppeling." (Bart De Wever? B-H-V?)
Kris Deschouwer suggereert even verder, zijn briljante zelve getrouw, dat het toch wel een slechte zaak is dat Gewestelijke en Federale verkiezingen samenvallen in 1999. Want het gaat toch twee keer over iets anders...

... even verder, de 1 mei-toespraken van de Socialistische voormannen:
Tobback: "Kosovo zal een rol spelen. Omdat die oorlog op het gemoed van de mensen drukt. En het is helemaal niet onzindelijk om te zeggen dat de stellingen van het Vlaams Blok die van etnische zuiveraars zijn. Het "eigen-volk-eerst"-principe wordt elke dag in Kosovo toegepast. Dat van baas in eigen land en alle andere buiten. Niemand zal mij beletten om die vergelijking te maken. Diegenen die dat onzindelijk vinden, moeten Louis-Paul Boon nog eens lezen of de Daens-verfilming van Stijn Coninckx bekijken. De Blokkers zijn de bokken van de twintigste eeuw."
How little they knew... Tobback hoopt het verlies voor de SP te beperken door op Kosovo te spelen, en de achterban weg te houden bij het Blok. Uiteindelijk zal dit hem niet de das omdoen, wel de uitstroom naar agalev. Opvallend zijn de "prikken" (zeg maar schoten) naar de 'asociale' liberalen, waarmee men een maand later een regering gaat vormen.
Frank Vandenbroucke: "Het VLD-voorstel om 300 mijlard te besteden aan de vermindering van de sociale lasten en de belastingen legt een financiële tijdbom onder de sociale Zekerheid."
Louis Tobback: "Een oppositiekuur van elf jaar heeft conservatief Vlaanderen (hij vergeet dat hij met de CVP in de regering zit!) bijna tot wanhoop gebracht. Nog eens vier jaar in de oppositie zou voor sommigen het absolute einde betekenen. Dan kunnen ze definitief de boeken sluiten!"
Johan Vande Lanotte (toenmalig campagneleider): "Deze verkiezingen dreigen een heruitgave te worden van 1981. Toen beloofden CVP en liberalen minder belastingen en meer werk. Het werd minder werk, meer belastingen, een grotere staatsschuld en geen vaste index."

Grote "lijn" in dit alles? Hoewel tegenstellingen tussen rood en blauw terug sterker worden, lijkt de progressieve frontvorming weer in het slop te zitten. Om maar niet te zeggen dat het pure fictie wordt voor 2006. Paradoxaal genoeg is de enige vooruitgang gemaakt tussen progressieve vlaams-nationalisten en socialisten, op een ogenblik dat ze samen met de liberalen in de regering zaten. De links-rechtstegenstelling tussen rood en blauw geldt misschien wel voor andere landen (Frankrijk, VS, Groot-Brittannië), maar in België bestaat er ook nog zoiets als de strijd om het centrum tussen liberalen en de christen-democraten. Om electoraal succes te kennen, moeten beide partijen naar links opschuiven. Afhankelijk van wie het meest het centrum heeft, verbeteren of verslechteren de contacten van de SP(.a). En wordt de noodzaak voor een progressieve frontvorming meer of minder acuut. Je kan immers moeilijk een frontvorming bepleiten met het ACW, als je die enkel "tegen" de CVP richt. Een frontvorming tegen het Blok werkt in die context ook niet, want tot nader order gaat geen enkele traditionele partij met hen in zee. Groen koestert een heilige vrees om opgegeten te worden door een grotere rode partij en wil koste wat het kost (zelfs nog zonder mandatarissen) onafhankelijk blijven. Een blokvorming tegen de liberalen kan daarbij helpen, maar wat ben je daarmee als de liberalen niet rechts zijn en zelfs goed overeenkomen met de progressieven?

Het schema van Coppieters lijkt aantrekkelijk, maar klopt in de praktijk niet voor België. Al zovelen zijn ervan uitgegaan dat Belgische politiek ingrijpend zou veranderen in de jaren negentig, maar toch blijven we met dezelfde partijblokken zitten. Het ACW bijvoorbeeld blijft, ondanks herhaalde smeekbeden van onder andere Vande Lanotte en Jos Geysels, vast verankerd aan de CD&V. De enige herverkaveling die er gekomen is, ligt aan de vlaams-nationale zijde. Het Blok heeft sinds 1991 de facto het electoraat van Rossem en de Volksunie opgeslokt.
Grote politieke vraagstukken, zoals ook nu weer het eindeloopbaandebat, leiden niet tot herverkaveling op de sociaal-economische breuklijn. Omdat de twee andere breuklijnen en de zuilen nog steeds sterk zijn. Misschien niet in de bevolking, maar wel in de politieke elites. Zoals Els Witte en Jan Craeybeckx het beschrijven in de conclusies van hun politieke geschiedenis van België, worden conflicten in het Belgische model verzacht doordat de breuklijnen door elkaar lopen. Het ACW blijft bij de CD&V, omdat ze zich met de rechtervleugel van die partij kan vinden in de levensbeschouwelijke breuklijn. Omgekeerd vinden zowel neoliberalen als staats-solidaristen mekaar in het Vlaams Belang, omdat daar de communautaire breuklijn en een eventuele nieuwe rond verdraagzaamheid speelt. Politiek wordt hier niet bepaald door de grote economische thema's, die in andere landen wel spelen (Frankrijk, Duitsland, Engeland, Nederland).
Het grote risico voor dit model, is dat een van de conflictzones escaleert en tot een splitsing leidt. Mocht het bijvoorbeeld niet mogelijk zijn om een communautair conflict te pacificeren, dan zal de polarisatie zich daarrond ook doorzetten op de andere terreinen. Maar daartoe is wel de bereidheid bij wie het voor het zeggen heeft in de partijen vereist. Anders gebeurt dit niet. Zo zouden massale stakingen kunnen leiden tot het ontstaan van een extreem-linkse partij, maar de kans is groot dat dit zich -gezien de economische verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië-, opnieuw vertaalt in een Wallingante partij als die van André Renard met de eenheidswet.
Groen! is een ander verhaal. Het is geen traditionele partij, maar er zijn ook historische verklaringen voor het hardnekkig weigeren van de groenen om toe te treden tot een koepelpartij met de socialisten. Men gelooft nu eenmaal in de aantrekkingskracht van een "eigen" partij voor andere dan traditioneel "links"-progressieve kiezers. De Groen-top bestaat uit mensen die niet uit een dergelijk milieu komen, maar eerder uit het brede verenigingsleven of de ongebonden progressieve bewegingen. Groen speelt op zijn beurt in op het ACW-electoraat, dat desondanks trouw blijft aan de CD&V. Ecolo-voorman Jacky Morael probeerde een grote progressieve pool op te zetten met het cdH van Milquet, maar ook dit is geflopt. Alternatieven voor de socialistische dominantie ter linkerzijde blijken in België gewoon niet te werken. Vandaar de frustratie en de koppigheid om alleen door te gaan.
Het perverse effect hiervan, is dat mandatarissen van Groen!, die de hoop op een herverkiezing in 2006 met de dag kleiner zien worden, de overstap maken naar een "Open" lijst van de sp.a. Die open lijst moet dan wel op haar beurt vooruitgaan, om de sp.a-mensen die een mandaat hebben, erin te houden. Want meestal worden "overlopers" beloond met een quasi-zekere plaats, net als de "spiritisten". Ter illustratie bij de laatste twee verkiezingen: Bart Martens, Ludo Sannen, Jan Roegiers, Geert Lambert, Walter Muls, Annelies Storms... Nu, de sp.a heeft deze mensen broodnodig om zuurstof te geven aan de eigen lijst, daar niet van. Maar als de Groen-top consequent elke samenwerking blijft uitsluiten, worden de eigen mensen weggezogen naar de SP.a. Zonder dat dit tot stemmenwinst leidt voor de progressieven. Want, zoals Coppieters dat in 1995 ook al terecht opmerkte, er bestaat een communicerend vat tussen Groen! en SP.a. Naast een "die-hard" kern van 3% van de kiezers, is de rest van het Groen-electoraat in de verleiding te brengen om voor rood te stemmen. Op die manier gaan de progressieven er als geheel natuurlijk niet op vooruit. Reken maar na: in 1991 halen SP, agalev en de helft van de vu (gemakkelijkheidshalve) 1 219 088 stemmen, in 1995 1 173 350, in 1999 1 200 243, in 2003 1 141 957 en in 2004 1 108 223. Dat is 27% van de stemmen. De centrumpartijen halen daarentegen 46% (vld en cd&v samen), extreem-rechts (het blok) 24%. In zetels valt het helaas telkens minder uit, omdat de progressieven in verspreide slagorde optrekken. In het Vlaams Parlement zetelen nu een kwart "linksen", of 31 op 124. Het Vlaams Blok haalt, met 3% minder stemmen, een zetel meer.

Geen opmerkingen: