zondag, mei 20, 2007

Een electorale geschiedenis van de provincie Limburg



In aanloop naar de federale verkiezingen (die binnen amper drie weken plaatshebben), is het mijn intentie een soort miniserie te maken in de lijn van die rond de gemeenteraadsverkiezingen. Elke Vlaamse provincie zou toch een keer moeten behandeld raken (voor de Waalse beloof ik voorlopig niets). Om niet al te zeer in detail te moeten treden, zal ik het qua terminus a quo telkens houden op de kamerverkiezingen van 1987 (de stembusslag waarbij de CVP/PVV-regering Martens-VII strandde en de socialisten terug in de regering kwamen na 8 jaar oppositie). Vandaag bijt het meest Oostelijke electorale gewest Limburg de spits af.

Wat vooraf ging: percentages

Voor de kieshervorming van 1995 bestond Limburg uit twee kiesomschrijvingen: Hasselt (8 zetels) en Tongeren-Maaseik (8 zetels). Van oudsher was de CVP de dominante kracht in beide kieskringen (zie grafiek): christen-democratische politici controleerden… ongeveer alles. De SP van Willy Claes wierp zich vanaf de jaren ‘60 evenwel op als een stevige challenger. In 1985 halen de socialisten 27%, in 1987 opnieuw. CVP en SP verliezen broederlijk ongeveer 3 à 4% op zwarte zondag. In ’95 verliest de SP dan weer licht, terwijl de CVP-lijst (Karel Pinxten, Jo Vandeurzen) vlotjes over de 30% gaat. In 1999 gaan CVP en SP alweer broerderlijk naar beneden (7 resp. 4%).

In 2003 zijn de rollen volledig omgekeerd: onder Stevaert springt sp.a-Spirit van 18,9 naar bijna 1/3 van de stemmen, terwijl de CD&V verder wegzakt naar 22%. Intussen zijn er natuurlijk ook de Vlaamse verkiezingen (2004) geweest, waar CD&V/N-VA terug de grootste werd (27 ó 26%).

Wie heeft nu baat bij de sterke achteruitgang van de oranje en rode families? In eerste instantie het Vlaams Belang. Op Zwarte Zondag wint het Blok in een klap bijna 7%. Sindsdien komt er elke verkiezing weer een goede drie procent bij. In 2003 stonden ze op 15,65%, in 2004 werd het een verschrikkelijke 22,35%.

Ook de VLD profiteert van het afkalven van de CVP-stemmen, maar niet zoveel als je zou denken. In 1981 staan de liberalen op 17,7%. Na twee legislaturen-Martens/Verhofstadt wordt het bijna 14%. Pas sinds 1991 wordt er elke verkiezing “iets” bijgewonnen: 18, 20, 22. In 2003 verliest men zelfs een procentje tegen het Stevaert-geweld. Bij de Vlaamse verkiezingen zakken de liberalen van Jaak Gabriëls zelfs terug naar 18%.

Het verhaal van de VU is vrij eigenaardig in Limburg. In ’87 halen de Vlaams-Nationalisten 18,4%, waarmee ze een stuk groter zijn dan de PVV. Sindsdien is het een miserie van jewelste. Provinciaal boegbeeld Gabriëls vlucht naar de VLD na de verkiezingen van 1991 (15%). In 1995 blijft er nog 7,9% over. 1999 brengt ongeveer stabilisering (9,3%), maar na het uiteenvallen van de VU blijft er voor N-VA amper 4,27% van het electoraat over. Exit VU.

De groenen klauteren in ’85 over de 5%-grens, blijven ter plaatse grazen in ’87, kruipen moeizaam naar 6,2% in 1991, verliezen weer een half procent in ’95, beleven de tijd van hun leven in ’99 (10%), maar worden in 2003 weggeveegd (2,39%, wat amper 12.761 stemmen is). Ook bij de Vlaamse verkiezingen was er weinig reden tot groene verkneukeling: lijsttrekker Flor Orij (ik hoop dat het juist geschreven is) strandt op een half procent van de kiesdrempel.

De zetelverdeling

Limburg is de kleinste van de vier volledig “Vlaamse provincies” bij de federale verkiezingen en van de 5 kieskringen voor de regionale. Bijgevolg ligt de kiesdrempel er vrij hoog. Wie een zetel in Limburg wil, mikt best op een score van boven de 8%. De 12 Limburgse zitjes zijn dus zo goed als onbereikbaar voor kleine partijen genre agalev/N-VA. In 1987 haalt de VU weliswaar nog 3 zetels, maar dat is nog met 18% en 16 te verdelen zetels met groen pluche. In 1995 en 1999 houden ze nog 1 kamerlid over. agalev haalt enkel in het “wonderjaar” 1999 een zetel. In Limburg is een stem voor Groen! dan ook echt een weggesmeten stem.

Vandaar ook, dat de grote partijen alles in Limburg onderling verdelen in 2003. sp.a-Spirit haalt 174.864 van de 535.022 stemmen binnen. Meteen goed voor een jackpot: 4 van de 12 zetels worden bezet door drie rode personeelsleden en een paarse collega. De vijfde zetel is net iets te ver weg. CD&V haalt drie zetels, maar is slechts nipt groter dan de VLD, die evenveel weet binnen te halen. Het VB wint een zetel bij met 16% (2 zetels).

Gelet op de bovenstaande paragraaf, moet je er wel rekening mee houden dat de stemmen van N-VA en agalev integraal verloren gaan (dat was overigens ook al zo geweest zonder de “wettelijke” kiesdrempel van 5% - overigens is de “feitelijke” kiesdrempel, waar we hier over spreken, even wettelijk als de zogenaamd “wettelijke”, aangezien hij evengoed impliciet in de toepassing van het Systeem-D’Hondt in het Kieswetboek besloten ligt). 35.587 stemmen tellen niet mee bij de zetelverdeling. Dat zal, wat de N-VA-stemmen betreft, wel enigszins anders liggen op 10 juni.

Lijsten 2007: kansen, bedreigingen

Als we de recentste opiniepeiling (Le Soir) en de regionale verkiezingen er even bij nemen, kunnen er twee zetels verschuiven. De VLD, die nu de laatste zetel houdt, verliest zo goed als zeker het derde kamerzitje. In concreto mag ene Georges Lenssen (in 2003 nog bijna 13.000 voorkeurstemmen) zo goed als zeker uitkijken naar ander politiek emplooi. Ook de vierde zetel van sp.a-Spirit gaat zo goed als zeker verloren. Wie wint hierbij? CD&V/N-VA en Vlaams Belang. Op zich logisch, gezien de score van het VB in 2004 en de N-VA-bonus (die voor CD&V in 2003 niet zou volstaan hebben voor een vierde zetel, maar nu, gezien de te verwachten terugval na Stevaert, ruimschoots zou moeten voldoen). Hoe de procenten draaien of keren, deze twee verschuivingen lijken onafwendbaar.

Mensen

Nog even een woord over de plaatselijke stemmentrekkers. Voor 2003 hoeft er alvast geen tekeningetje te worden gemaakt: Stevaert (130.339 stemmen = meer dan 1 Limburger op vier) vervangen is gewoon onmogelijk. Tweede man Peter Van Velthoven trok toen 20.269 rode stemmen. Dat zijn er 6.000 minder dan gedeputeerde Hilde Claes (jawel, dochter van). De voorgangers van Stevaert als lijsttrekker deden het niet onaardig, maar toch nooit even goed: Louis Van Velthoven (1995, 40.082), Eddy Baldewijns (30.142)… het komt niet echt in de buurt. Bovendien deed Stevaert zelf het in 1999 voor het Vlaams Parlement 2% beter met de lijst dan Baldewijns voor de Kamer (om nog maar te zwijgen over de voorkeurstemmen: Steve haalde er twee keer meer).



De CVP heeft altijd kunnen grossieren in de plaatselijke boegbeelden: Theo (zei er iemand “Milieubox?”) Kelchtermans (1995: 54.846, 1999, 40.232), Karel Pinxten (1995, 58.665), Jo Vandeurzen (2003: 43.088)… zelfs een zekere Leo Delcroix (30.885 in 1995) brachten het er goed van af. Overloper Johan Sauwens deed het met een gekunstelde grijns ook niet slecht in 2004 (42.723). Wie er ook op kop staat bij de Limburgse “tsjeven”, hij zal veel stemmen halen.


Bij de liberalen is het heel eenvoudig: Patrick Dewael is de baas. Bijna 50.000 voorkeurstemmen in 1995, 55.000 in 1999, 60.000 voorkeurstemmen in 2003… de Don Juan van de Federale Regering zat duidelijk in de lift. Collega Jaak Gabriëls mocht de kastanjes uit het vuur halen voor de Vlaamse Verkiezingen (1995: 38.000, 1999: 40.000, 2004: onder de 30.000). Dewael riskeert fameuze klappen te krijgen. Het gaat slecht met zijn partij en bij zijn passage op Binnenlandse Zaken leek hij wel een ander man dan als Minister-President. Opvolger Marino Keulen moet nog veel boterhammetjes eten (25.000 stemmen in 2004).



Over Groen! kunnen we kort zijn: ze hebben nooit iemand gehad. Ook in 2004 niet.

Het Vlaams Blok wordt in Limburg hoofdzakelijk bemand door schertsfiguren. Kent u mevrouw Marleen Govaerts-Beckers? Het is de dame die bij een interview op Villa Politica declameerde geen eigen mening te hebben. Ze is intussen afgevoerd, maar het zegt veel: in 2003 stemden meer dan 14.000 Limburgers voor haar. Eeuwige lijsttrekker Bert Schoofs haalt een obligaat cijfer voor een lijsttrekker (24.000 in 2003, 17.000 in 1999). Hij wordt vergezeld door oudgediende Jean Geraerts (minder dan 9.000 in 1995, 13.000 in 1999, bijna 25.000 in 2004).

4 opmerkingen:

M zei

Niet echt Groen!-fan blijkbaar ;-)

Frederik Dhondt zei

Oh, dat is niet zo bedoeld, hoor. Louter ironiserend. Ik heb niks tegen Groen!, maar in Limburg zijn groene stemmen de facto weggegooide stemmen, omdat je er niemand mee in het parlement krijgt.

SVdM zei

Dit belooft voor de volgende afleveringen in de reeks :)

Anoniem zei

Goede analyse.
Bijna juist.

In Limburg is het vooral hopen dat Groen ooit een zetel krijgt.
Hoog nodig.