dinsdag, mei 22, 2007

Een electorale geschiedenis van de provincie Oost-Vlaanderen

We gaan die dwaze VRT-peiling maar negeren (50% van de ondervraagden zegt... niets, haha). De karavaan trekt voort. Vandaag: Oost-Vlaanderen.



Historiek: vorige percentages

Oost-Vlaanderen is traditioneel het toneel van een harde concurrentiestrijd tussen blauw en oranje om het leiderschap. Er waren de duels Martens-Verhofstadt in Gent-Eeklo, De Croo-Tant in Aalst-Oudenaarde… Bij de laatste verkiezingen scoorde de VLD historisch hoog (meer dan 30%), terwijl de CD&V krasselend onder de 20% zakte. Naar alle waarschijnlijkheid zal het op 10 juni veel nipter zijn. Bij de Vlaamse verkiezingen was het verschil tussen de kartellijst van Joke Schauvliege en de blauwe armada van Karel De Gucht kleiner dan een procent.
De CD&V scoort traditioneel op het platteland. De uitslag in Gent is al jaren een echte tragedie. Niet alleen bij de gemeenteraadsverkiezingen, maar ook bij nationale stembusslagen is het droevig gesteld met de oranje stroppendragers. Bij de Vlaamse verkiezingen is CD&V/N-VA kleiner dan Groen! (stel je voor), in 2003 haalt de CD&V alleen 13%. Waar komen de andere oranje stemmen vandaan? Niet moeilijk: Waarschoot, Zele, Sint-Gillis-Waas, Zomergem, Evergem, Nevele, Eeklo, Kaprijke, Kruishoutem, Lokeren… plattelandsgemeenten en
kleine steden
.


Achter deze twee was de derde plaats traditioneel voor de socialisten. Door de opmars van het Vlaams Blok en de sterke positie van agalev leek daar in 1999 verandering in te komen. De progressieve kartellijst van 2003 wist die trend te keren, maar voorlopig komen de socialisten slechts moeizaam boven de 20% uit. Ook voorheen lukte dat maar twee keer (1985/1987).
Dit resultaat kan nagenoeg volledig op het conto van het arrondissement Gent-Eeklo worden geschreven. In het Waasland en Aalst-Oudenaarde haalde de toenmalige SP gemakkelijk 20% (1999 buiten beschouwing gelaten, uiteraard): in het arrondissement Aalst haalt de SP in 1987 bijvoorbeeld 27% (ruim 5% meer dan in Gent-Eeklo). Voor Gent zelf was dat ook wel haalbaar, maar eenmaal het platteland rond Eeklo, Deinze, Aalter… aan de beurt komt, is het gedaan. Overigens heeft Zwarte Zondag lelijk huisgehouden in het rode electoraat. In Gent-Eeklo donderde de partij van 22 naar bijna 17%, in Oudenaarde van 23 naar 18, in Aalst van 27 naar 23 (het begin van een lange lokale neergang)…
De kentering lijkt 2003 te zijn. Maar ook dit is eigenlijk schijn. De kiezers van het kanton Gent gaan immers nog steeds meer voor de Partij Van Verhofstadt: 34.161 stemmen voor de VLD, tegenover 33.254 voor de lijst-Freya. Bovendien haalt Groen! er nog 24.399 (ó 2006: 49.365 sp.a-Spirit/32.819 VLD). De gemeenteraadsverkiezingen zijn traditioneel beter voor de socialisten. De uitslag van 2006 was dan ook zeer goed voor Gent, Sint-Niklaas (waar met een progressief kartel het VB van de eerste plaats werd gehaald)… maar helaas bleef men ook ter plaatse trappelen (of zelfs achteruitgaan) in de “buitengemeenten”. Nochtans wonen daar veel kiezers, die de sp.a blijkbaar nog steeds niet als een valabel alternatief aanzien. Deze mensen stemmen eerder CD&V, VLD of zelfs Groen!. In bepaalde kantons haalde Groen in 1999 overigens vlotjes meer dan de sp.a.

Het VB kent, net als elders, een gestage opgang: van 2% in 1987 over 8 in 1991, 10 in 1995, 15 in 1999 naar 17 in 2003. Bij de Vlaamse verkiezingen ging het Blok zelfs met gemak de progressieve lijst voorbij, tot bijna 23%. Vooral de Oostkant van de provincie kleurde zeer bruin: Hamme (25%), Dendermonde (26%), Beveren (33%), Temse (30%), Aalst (27%), Ninove (27%), Sint-Niklaas (29%), Lokeren (26%)… ook de taalgrensgemeente Ronse (30%) ging voor de bijl. De gemeenteraadsverkiezingen laten een iets genuanceerder beeld zien, maar toch lijkt het VB sterk ingeplant.

Agalev heeft in Oost-Vlaanderen (samen met Antwerpen en Leuven) altijd een goed resultaat gehaald. In 1987 was er 7% en dit bleef min of meer constant in de jaren ’90. In 2003 vloog de groene partij nipt onder de kiesdrempel, maar in 2004 werd dat weer rechtgezet met een knappe 9%, wat in Gent zelfs 16% werd.

Zetelverdeling

2003 zorgde voor een aardverschuiving: de twee groene zetels kwamen bij sp.a-Spirit, de CD&V verloor een parlementslid (nu nog 4), de twee VU’ers kwamen niet terug. VLD en VB wonnen elk een zetel bij (tot 7 resp. 5). Door demografische omstandigheden (bevolkingsaangroei in Limburg, afname in West- en Oost-Vlaanderen) speelde Oost-Vlaanderen ook algemeen een zetel kwijt.

Op 10 liggen nog vele wegen open. De VLD zal ongetwijfeld achteruitgaan tegenover 2003, maar de vraag is natuurlijk hoeveel. De laatste zetel kwam de vorige keer toe aan het VB. Hoogst waarschijnlijk houden ze die en blijven ze op 4. Dan komt de zevende zetel van de liberalen in beeld. Die gaat normaal voor de bijl. Of men de zesde zetel kan houden, zal afhangen van de score van Lijst Dedecker. In Aalst heeft JMDD zijn lijsttrekker Martine De Maght (dochter van) gelanceerd. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit wat blauwe stemmen kosten. Uiteraard ook wat zwarte, maar in de “battle” met CD&V zullen de LDD-stemmen er zeker toe doen. CD&V loopt waarschijnlijk weg met de zevende zetel van de VLD (5/6), of haalt nog een zesde binnen (6/5). sp.a-Spirit verliest zo goed als zeker de vijfde zetel (de vorige keer was die voor Magda De Meyer). Normaal gezien gaat die naar Groen!. De verwachtingen zijn dat paars er twee à drie zetels op achteruit gaat. De winst is dan voor de groenen (+1) en de CD&V (+1/+2).

Mensen

Een belangrijk aspect in de christen-democratisch/liberale strijd, is het gemis aan echte “kopstukken” bij CD&V. Pieter De Crem (lijsttrekker) en Ilse Uyttersprot (lijstduwer, burgemeester Aalst sinds dit jaar) genieten nog van een zekere achterban, maar komen uit eerder kleine gemeentes (zelfs voor Aalst: Uyttersprot haalde een goede 4.000 voorkeurstemmen, dat zijn er nog 1.000 minder dan De Crem in Aalter. Daartussen moet het vooral van nieuwe mensen komen: Werkgever Peter Leyman, ACW’er Vercamer... Overigens heeft lijsttrekker De Crem nog nooit meer dan 34.900 stemmen gehaald (2003) en stopt kamerlid Paul Tant (in zijn gloriedagen goed voor 27.000 bolletjes in Aalst-Oudenaarde alleen).
Het is nochtans anders geweest. De CVP beschikte vroeger met Wilfried Martens over een echt stemmenkanon in Gent-Eeklo en met Miet Smet over een te duchten lijsttrekker in het Waasland. De generatie na hen laat het enigszins afweten. Tony Van Parys haalde persoonlijk wel goede resultaten (60.000 voorkeurstemmen in 2003), maar kon dat nooit in bredere aanhang voor de partij zelf vertalen. Ouwe kreuners Etienne Schouppe (44.000 in 2004) en Miet Smet (37.100 in 2004) staan dit keer niet op de Kamerlijst.


De VLD trekt naar de kiezer met Karel De Gucht en Herman De Croo. Beiden zijn ongetwijfeld kopstukken, maar in vergelijking met de verpletterende uitslag van Guy Verhofstadt in 2003 kunnen ze alleen maar verliezen. Wat Stevaert in Limburg deed, werd eigenlijk in het “groot” gerealiseerd in Oost-Vlaanderen. De premier haalde in relatieve termen zijn beste verkiezingsresultaat ooit: van de 296.000 VLD-kiezers, stemden er 166.000 op hem. Dat is 70%. Echt een verpletterende score. Beter nog dan die van Stevaert voor de Senaat. Eigenlijk bijna even goed als Tindemans in ’78 (454 ó 389, uitgedrukt in Dewachter). De enige die in de buurt komt, is Elio Di Rupo in Henegouwen (2003: 151.964 stemmen of een DW van 351).


Ter vergelijking: De Gucht ging in de Vlaamse verkiezingen een kleine 70.000 stemmen voor de lijst achteruit, maar haalde zelf amper de helft (70.884) van de stemmen van de “patron”. Herman De Croo (in het arrondissementele kiessysteem de ongekroonde keizer van Zuid-Oost-Vlaanderen) haalt over de hele provincie 72.000 stemmen in 2003 (als tweede) en 33.716 in 2004 (als lijstduwer bij de opvolgers). Men gooit nu wel gedeputeerde Carina Van Cauter in de strijd (goed voor bijna 8.000 stemmen bij de provincieraadsverkiezingen), maar uiteraard is zij niet van hetzelfde gewicht als Fientje Moerman in 2003 (bijna 30.000 stemmen). Misschien haalt Matthias De Clercq wel het beste cijfer na de twee “oudjes”. Zoals eerder gezegd, bij parlementsverkiezingen neigt het kanton Gent veel meer naar de blauwe dan de rode kant. Tegenargument zijn natuurlijk de mislukte avonturen van Sas Van Rouveroij op de Oost-Vlaamse lijst (hij haalde er niet veel meer stemmen dan voor de gemeenteraad in Gent).
Om de lijst wat te steunen heeft de VLD Fientje Moerman onderaan bij de lijstduwers geplaatst, na Oudenaards burgemeester Marnic De Meulemeester (12.000 stemmen in 2004) en Hilde “de dochter van Basiel” Eeckhout (Zwalm, 13.000 stemmen in 2003). We betwijfelen of dit genoeg zal zijn. De “blauwe bastions” in Zuid-Oost-Vlaanderen zullen wel standhouden (Brakel – 44%, Oudenaarde – 36%, Herzele – 35%, Zottegem/Geraardsbergen 31/32%), maar de rest ? Op lange termijn zal men overigens ook De Croo moeten vervangen. Net nu Tuybens in de streek is komen wonen en meteen een De Croo-paladijn uit het gemeentehuis van Zwalm heeft verjaagd.

De verandering die 2003 bracht voor sp.a, was de sterke score van lijsttrekker Freya Van den Bossche, die min of meer gelijkmatig over àlle kantons bij de twee meest populaire politici belandt. Neem Freya weg, en sp.a-Spirit zakt in elkaar in Oost-Vlaanderen. Ten opzichte van 1999 worden 80.000 kiezers bijgewonnen op 18 mei. Om een voorbeeld te geven: in kantons als Wetteren (niet echt de meest linkse gemeente), Waarschoot, Zomergem, Destelbergen haalt ze het meeste voorkeurstemmen na Guy Verhofstadt. In Zuid-Oost-Vlaanderen gaat enkel Herman De Croo voor.
De stemmen van Freya zitten niet enkel in Gent: 28.000 in Aalst-Oudenaarde, 34.700 in het Waasland, 27.000 in Gent-Eeklo (zonder Gent-centrum). Ook in 2004 geldt hetzelfde: Van den Bossche pakt stemmen in de buitengemeenten. Door het wegzakken van Guy Verhofstadt is ze de populairste in Zottegem, Geraardsbergen, Aalst, Ninove, Merelbeke, Assenede, Hamme, Dendermonde, Sint-Gillis-Waas, Temse en Sint-Niklaas. De laatste vier kantons hebben overigens allemaal het Vlaams Blok als grootste partij.


Vader Van den Bossche haalde zijn beste resultaat (22.000 stemmen in Gent-Eeklo)… in 1999, toen de SP een procent of vier naar beneden duikelde. Om maar te zeggen dat dochterlief een écht stemmenkanon is. Deze keer heeft ze versterking van drie nieuwe stemmentrekkers: Fatma Pehlivan (5.000 stemmen in Gent in 2006, 50.000 op de Senaat in 2003), Bruno Tuybens en Spirit-schepen Wouter Van Bellingen. Hopelijk maakt het de rode resultaten op termijn minder afhankelijk van 1 persoon. Wordt Freya tussen 10 juni en de volgende verkiezingen overreden door een vrachtwagen (wat we haar –uiteraard- niet toewensen), dan ziet het er niet goed uit. Al valt het natuurlijk af te wachten of haar populariteit de woelige laatste jaren heeft overleefd. Niettemin blijven de prestaties uit 2003 en 2004 ronduit indrukwekkend.

VB-kopstukken zijn er niet echt. Francis Van den Eynde werd op een zijspoor gezet. Vlaams lijsttrekker Karim (“zijn ouders vonden dat een mooie, Vlaamsche naam”) Van Overmeire kwam bij 216.000 stemmen voor de partij nog niet aan 30.000 bolletjes in 2004. De naam van de huidige lijsttrekker ontgaat me op het moment van dit schrijven. Naar alle verwachting zal het VB 2004 zeker niet evenaren.


Vera Dua (meer dan 30.000 stemmen in 2004!) staat niet op de lijst bij Groen! Haar vervanger, advocaat Stefaan Van Hecke uit Merelbeke, heeft zich nog nooit door een opmerkelijke (persoonlijke) uitslag kunnen onderscheiden. Het zal –zoals wel vaker bij de groene partij- van de ideeën moeten komen. Toch hebben ze een redelijke kans om een zetel te halen (volgens de geëxiteerden van de VRT zelfs twee, maar soit)

3 opmerkingen:

Thomas zei

Zeer en interessant en volledig overzicht! Ik vraag me echter wel af of je niet al te optimistisch bent over het resultaat van Open vld.

Daniel zei

Dag Frederik,

Voorwaar zeer interessante informatie van een dorpsgenoot!

Vraagje: die zwart/wit foto is toevallig niet genomen in Huise? De kerk in de verte lijkt er in elk geval sterk op...

Groeten,

Daniel Struyf

Frederik Dhondt zei

De Zwart/witfoto is gewoon gegooglded op google images, hoor. Tik "platteland" in en je komt er bij uit .