dinsdag, juni 12, 2007

Rechts won niet, links faalde (Walter Pauli)

De onvermijdelijke opinie van Pauli vandaag in De Morgen. Er is wel iets van aan.

Politiek mag niet populistisch zijn, maar als 'linkse' politici zich niet meer tot het volk richten, tot wie dan wel?

Ze waren weer als verwacht snel met hun commentaar. VB-kopman Filip Dewinter: 'Vlaanderen heeft rechts gestemd.' Ook Groen!-voorzitter Vera Dua ontwaarde "een verrechtsing" in Vlaanderen. Maar rechts won niet. Links verloor.

In de Vlaamse politieke context is het niet makkelijk om rechts te omschrijven, en redelijk makkelijk om links af te lijnen. Het VB is rechts, en N-VA-voorzitter Bart De Wever heeft ooit de ambitie uitgesproken om binnen het kartel met CD&V uit te groeien tot "de CSU van Vlaanderen" (in Duitsland is de CSU de hoogst conservatieve Beierse zusterpartij van de CDU), dus laten we ook dat rechts noemen.
De VLD? In de jaren tachtig en negentig was de VLD klassiek rechts, met uitzonderingen op ethisch vlak (de abortuswet van Lucienne Herman-Michielsen). De paarse Verhofstadt is sociaaleconomischer een stuk gematigder, sprak zijn appreciatie uit voor ACV-voorzitter Luc Cortebeeck en zei zelfs dat hij als premier had geleerd dat regeren tegen de sociale partners in eigenlijk geen optie is. Dat is het erkennen van het sociaaleconomische overlegmodel wat hij ooit verwierp als de kolonisatie van de politieke besluitvorming door 'drukkingsgroepen'. Dat is niet klassiek rechts, noch neoconservatief.
CD&V zonder meer als rechts afdoen is onzin. Grosso modo kan men zeggen dat drie CD&V-lijsttrekkers, Hendrik Bogaert, Pieter De Crem en Carl De Vlies, tot de eerder (zeker sociaaleconomische) 'rechtse' stroming behoren. Maar Inge Vervotte en Jo Vandeurzen horen thuis in de christelijke arbeidersbeweging. En Leterme is ver verheven boven Vlaanderen en dus boven de links-rechtsopdeling in eigen huis.
Lijst Dedecker heeft bijzonder rechtse programmapunten, maar bijwijlen ook een maatschappelijke bewogenheid die om beurt links, progressief of geëngageerd Vlaanderen zeer aanspreekt. Of is men vergeten dat Jean-Marie Dedecker, hand in hand met Gaia, te leer trok tegen de wettelijke uitzonderingsregel die halalslachten mogelijk maakt? Dedecker heeft trouwens welomschreven ideeën over euthanasie bij minderjarigen, en die staan mijlenver van de opvatting van het VB of het gros der CD&V'ers.
Maar zeggen dat CD&V of Dedecker, toch de twee winnaars van de federale verkiezingen, zonder meer rechts zijn, is als een zwart-witfoto maken van een wild geschakeerd politiek lappendeken. Precies door die cocktail van 'linkse' en 'rechtse' of 'conservatieve' elementen wonnen ze de verkiezingen. Dedecker door het beeld van de rebel, David tegen Goliath. Leterme en CD&V door het omgekeerde beeld: zekerheid. Rust. Vrede. Het ACW vertaalt dat als: wij versterken onze verzorgingsstaat.
Waarmee CD&V de brug maakt naar links. Sinds halfweg de jaren tachtig kent links in Vlaanderen een exclusieve parlementaire vertaling via SP/sp.a-Spirit en Agalev/Groen! Het verhaal is bekend: als Agalev won (1991, 1999), verloren de socialisten. Als de socialisten wonnen (2003), kregen de groenen klappen. Ze hadden in het verleden nog maar één keer met zijn tweeën gewonnen. In 1985, beide in de oppositie tegen het rooms-blauwe inleveringsbeleid. Nu, in 2007, kennen ze een primeur: ze doen het beide slecht. Technisch gezien won Groen!, want tegenover 2003 gingen ze vooruit. Maar tegenover de Vlaamse verkiezingen van 2004 gingen beide achteruit.
Mogelijk trokken ze elkaar wat de dieperik in. Zo verkneukelde de sp.a zich een paar maanden terug openlijk over het binnenhalen van Margaretha Guidone, de Vlaamse passionara voor Al Gore. De Vlaamse socialisten kaapten haar onder de neus van Groen! weg, en de triomf waarmee het werd aangekondigd, deed vermoeden dat a major battle gewonnen was. Guidone strandde op een schamelijke 2.901 stemmen. Deze fel gecoverde kandidate, met interviews in alle media, deed het slechter dan PVDA+-gezicht Dirk Van Duppen (3.796 stemmen) .
Maar het fundamentele probleem van Groen! en sp.a was dat ze de kiezer niet konden warm maken. Om met Groen! te beginnen: de inhoudelijke klemtonen waren, hoe goedbedoeld ook, merkwaardig. Neem nu de klimaatminister. Op het eerste gezicht is het aanlokkelijk: één groene minister die de departementen Leefmilieu en Energie combineert. Maar wat moet zo'n minister doen? Een fiks aantal besparingen opleggen, of regels om strikter te leven. In het beste geval wat subsidies uitdelen voor wat technische verbeteringen aan huizen. Eventueel het Stevaertiaanse idee van de 'gratis' spaarlampen bovenhalen. En na vier jaar zal het klimaat niet verbeterd zijn.
Groenen blijven zwak in het formuleren van beleidsvoorstellen. Hun echte talent ligt in de oppositie. Kijk naar Mieke Vogels. Als jonge en felle volksvertegenwoordiger maakte ze van 1987 tot 1994 aardig wat furore. De campagne 'Vissen in de Schelde, Vogels in het stadhuis' was nog fris van de lever. Haar werk als Antwerps schepen (1994-'99) riep al veel meer controverse op. En toen ze dat ambt voortijdig neerlegde om Vlaams minister van Welzijn (1999-'03) te worden, voelde iedereen dat haar beste jaren voorbij waren. Ziekte hield haar nadien uit roulatie.
En nu is ze terug, en wel op haar sterkst: als snedig en gevat oppositieleider. Groen! kan gensters slaan door het beleid scherp te bevragen. Alleen gaf Vogels de indruk dat ze niet zozeer het beleid viseerde, maar vooral de sp.a, wegens de nog altijd niet verteerde nederlaag van 2003.
Toegegeven, dit is een reductie van het omvangrijke klimaatplan van Groen! Maar ook Vera Dua zal moeten toegeven dat ook bij deze verkiezing de juiste snaar niet werd geraakt. Is dat schuld van de verrechtsing? Zou An Incovenient Truth van Gore ook in Vlaanderen niet een paar tienduizend ogen hebben geopend? Maar zo velen bleven blind voor de groene partij.
Ook het sp.a-discours was, achteraf gezien, merkwaardig. De inzet was dus: werk. Op een ogenblik dat er in Vlaanderen historisch weinig werklozen zijn. De sp.a maakte zich sterk voor een politiek van de stok en de wortel: jij garandeert ons dat je wilt werken, wij garanderen je een passende job, of op zijn minst een opleiding.
Het merkwaardige is dat mensen die de aanpak van 'werklozen' hoog op hun persoonlijke agenda hebben staan, vaak weinig geïnteresseerd zijn in het aanbieden van werk. Ze willen vooral horen dat werklozen flink moeten zijn of anders een schorsing riskeren. Voor hen vertelde Vande Lanotte een te royaal verhaal. Voor veel werklozen was het wellicht te streng. Vakbonden moesten niet weten van de bijbehorende regionalisering van het arbeidsmarktbeleid. Aan wie wil je dan appelleren.
Wie surft naar de sp.a-site, en het programma aanklikt, ziet nu wel waar het schoentje wringt. Een citaat uit de centrale tekst: 'Daarbij zijn we voorstander van een verhoging van de forfaits voor beroepskosten en een vermindering van het percentage voor de laagste inkomensschijf met betrekking tot de bijzondere bijdrage sociale zekerheid.' Wie dit begrijpt, zal zeker geneigd geweest zijn om op de sp.a te stemmen. Maar dat is ook juist het probleem geweest.
Een politicus moet niet gelijk hebben, hij moet het krijgen. Hij moet niet alleen zelf begeesterd zijn, maar ook begeesteren. Verlos ons van de emopolitiek, maar haast elke grote politicus wekte emoties op. Denk aan die memorabele oneliner: 'Don't ask what your country can do for you. Ask what you can do for your country.' Kennedy was geen socialist, hij was een democraat. Maar al in zijn tijd had vatte hij met deze fameuze oneliner het rechten-en-plichtendiscours samen. En bijna vijftig jaar later spreekt hij nog altijd aan. Is dat fout, een oneliner?
Politiek mag niet populistisch zijn, maar als linkse of progressieve politici zich niet meer tot het volk richten, tot wie dan wel?

(www.demorgen.be)