maandag, maart 24, 2008

Election Night (3)

Ik had een week geleden wat extra toelichting beloofd bij de Franse gemeenteraadsverkiezingen. Zoals u waarschijnlijk al heeft opgevangen via de Vlaamse pers, heeft de UMP een ernstige klap gekregen. Het nationale gemiddelde (47% rechts <=> 49,5% links), dat wordt aangehaald om te illustreren hoe klein het verschil is, kan m.i. niet in aanmerking komen als geloofwaardige graadmeter. Frankrijk heeft immers geen gemeentelijke fusie-operatie gekend zoals België in 1976, wat maakt dat tal van gehuchten de facto bestuurd worden door rechts, zonder dat er ernstige verkiezingen plaatshebben (de UMP wordt ook wel "bled runner" genoemd, naar het Franse synoniem voor "boerengat").

1) Het succes van links

Zoals ik al een tijd eerder geschreven heb, was de overwinning van Delanoë in Parijs in 2001 historisch, omdat de stad nog nooit eerder links gestemd had. Destijds was de winst ook heel krap: 49% van de stemmen, wat geen absolute meerderheid is. Dat links in het Hôtel de Ville geraakt is, lag toen ook aan de scheurlijst van voormalig schandaal-burgemeester Jean Tibéri (8%), die de officiële RPR-lijst van Philippe Séguin de das heeft omgedaan. Parijs wordt immers veroverd in de arrondissementen, en niet op niveau van de hele stad. De conseillers de Paris, die de burgemeester verkiezen, kunnen zich enkel kandidaat stellen op "lokale" lijsten (Parijs arrondissement = ongeveer al 100 000 inwoners, erg lokaal is dat niet). Vandaar ook de overwinning van zeven jaar geleden. Een paar maanden geleden werd Parijs op de kaart nog ingekleurd als mogelijk verlies voor links. 2001 bevestigen, is al een groot succes voor links op zich.



Om maar aan te geven hoe diep de UMP gevallen is. In november kondigde Sarkozy aan dat kandidaten, die zich als "Sarkozyste" zouden bekendmaken, in de slipstream van zijn populariteit gemakkelijk de gemeentehuizen zouden veroveren tegen links. Groot contrast met de verkiezingscampagne, waar zelfs het UMP-logo werd weggemoffeld, uit angst voor de afstraling van het slechte imago van de regering. Het artikel van Mia Doornaert in De Standaard ("Sarkozy niet afgestraft, enkel een tik") is dus dikke zever. Als je de vergelijking met de harde uitslagen van 2001 maakt, is rechts naar beneden. Maak je ze met de situatie van de presidentsverkiezingen, dan is het een blamage: Delanoë 11 procent vooruit in Parijs, de rechtse lijst op amper 28%; Martine Aubry verrezen in Rijsel (67% van de stemmen), Lyon in de eerste ronde al links, Toulouse kantelt, Straatsburg kantelt, Reims kantelt, Rouen... Merk overigens op dat de score van Aubry haar ook nationaal terug naar de eerste rangen katapulteert (ze heeft al kritiek gegeven op de populistische aanpak van Ségolène en Sarkoy in de presidentsrace).



De socialisten zijn de lokale en regionale tegenmacht geworden. Neem dat maar letterlijk: de Franse gemeenteraadsverkiezingen kennen een gemengd systeem (los van dat in Parijs, Lyon en Marseille, die met districten werken). De lijst die de meerderheid haalt (eerste ronde) of aan kop komt in de tweede ronde, krijgt automatisch de helft van de zetels. De resterende helft wordt verdeeld op proportionele wijze. Dat maakt dat de oppositie eigenlijk compleet wordt weggeveegd en veroordeeld is om met vijf of zes raadsleden (voor een grote stad) de rest van de legislatuur te doen.

Cijfervoorbeeld (denkbeeldige stad)
Tweede ronde:
PS 42%
UMP 40%
MoDem 12%

Zetels (40)
PS 20 + 9 = 29
UMP 0 + 9 = 9
MoDem = 2

<=>
PS 67 %
UMP 20 %

= in zetels: PS 20 + 15 = 35 <=> UMP 5



Het slachtoffer van het systeem is uiteraard de MoDem. De partij van Bayrou is compleet weggeveegd in Pau, waar de lider maximo zelf probeerde om de sjerp vast te krijgen. Met 400 stemmen verschil heeft de socialistische kandidate het gehaald, in een triangulaire met de UMP. Op zich had de UMP haar kandidaat best kunnen terugtrekken, aangezien hij toch geen kans had (20 <=> beiden rond de 34 in eerste ronde). Maar Sarkozy wou wraak op Bayrou, die hij ziet als enige ernstige bedreiging voor 2012 (presidentiële herverkiezing). Met dat doel heeft hij de UMP gemobiliseerd, om de in onmin met zijn kameraden geraakte PS-burgemeester te recupereren en apart te laten opkomen. Populaire figuur + centrumstemmen, die anders naar Bayrou zouden gaan = Bayrou knock-out. Het is heel nipt geweest, maar François Bayrou heeft zwaar in het zand gebeten. Nationaal wordt zijn partij een karikatuur van het centrisme: ze maakt allianties met rechts of links, naarmate het haar uitkomt. In Parijs is Marielle de Sarnez wel in de grote conseil de Paris geraakt, maar Delanoë heeft gewoon geweigerd om samen te gaan met de MoDem naar de tweede ronde (het hierboven geschetste meerderhedensysteem geeft hem daartoe makkelijk de kans: een alliantie PS-groenen haalt op zich al alles binnen).

2) Kanttekeningen
Uiteraard geldt het argument van de lagere opkomst. Bij de presidentsverkiezingen ging meer dan 80% van de Fransen stemmen, nu iets meer dan de helft, wat inderdaad een historisch minimum is. De vraag is natuurlijk, of thuisblijven ook niet "nee" stemmen is tegen de president. Misschien nog meer dan een stem voor een ploeg die stad of gemeente al zeven jaar bestuurt, en waar men gewoon "niet ontevreden" over is. In de 59% van Delanoë in de tweede ronde zitten hoogst waarschijnlijk ook kiezers die vroeger rechts stemden.



"Ceci n'est pas un vote-sanction ?" Klopt niet. Het is evengoed een straf-stem als die van 2004 (regionale en Europese verkiezingen). De enige verkiezing waar er geen sanctie tegen de rechtse regering gespeeld heeft, waar kiezers naar toekomst en niet naar verleden hebben gestemd, lijken de presidentsverkiezingen van 2007. Ook de parlementsverkiezingen zijn een proteststem geweest: tussen de eerste en de tweede ronde is links toen geklommen naar 220 zetels (een cijfer dat overigens hoger ligt dan na de eerste legislatuur van Mitterrand), op basis van het dossier van de "Sociale BTW", na een slip of the tongue van Jean-Louis Borloo.



De regeringsleden hebben het goed gedaan? De overgrote meerderheid van de ministers of staatssecretarissen was kandidaat in een bled dat al meer dan honderd jaar rechts stemt. Het is juist dat Xavier Bertrand en Jean-Louis Borloo hebben standgehouden in grotere gemeenten, maar evengoed heeft Rama Yade (de zwarte staatssecretaris voor mensenrechten, die de PS heeft uitgemaakt voor racistische partij/geen problemen heeft met een bezoek aan China, ondanks de mensenrechtenproblemen) klop gekregen in Colombes, is Xavier Darcos gewipt in Périgueux en is Rachida Dati 16% achteruit geboerd in het Parijse zevende arrondissement (dat overigens ook nog nooit iets anders gedaan heeft dan rechts stemmen).



Mevrouw Doornaert laat zich meeslepen door de perscommuniqués van Matignon. Ze schrijft een opiniestuk, maar verricht geen degelijk journalistiek werk op de bronnen die voorhanden zijn (te beginnen met de uitslagen...). Ik had overigens een tweede artikel van haar verwacht na de tweede ronde, maar dat kwam er tot mijn spijt niet. In haar plaats pleegde Frank Renout iets over "Fransen straffen Sarkozy af, maar willen dat hij doorgaat". Op zich is dat wel juist: als Sarkozy naar beneden gegaan is de afgelopen maanden, ligt dat vooral aan zijn oneigenlijke gebruik van de presidentiële functie. Het is inderdaad de Bling Bling die het hem gedaan heeft. Sarko probeert dat nu wat te compenseren door zoveel mogelijk staatsbegrafenissen te doen, in de sneeuw te gaan wandelen bij het graf van generaal De Gaulle, zijn woordvoerder te vervangen... Het zal lange-termijnwerk worden.



Ernstiger nu: van hervormingen hebben de Fransen nog niet veel gezien, dat is ook de reden waarom de pessimistische François Fillon ("Droopy") wél populair is. De economische cijfers voor Frankrijk kondigen zich slecht aan (1,7% groei voor 2008, Sarkozy had beloofd dat hij de drie procent "desnoods zelf ging zoeken"), er zijn miljarden uitgaven gebudgetteerd die niet kunnen betaald worden... en de staatsschuld zal (volgens Le Monde, voor wat dat waard is) bij ongewijzigd beleid oplopen tot 100%. Nochtans herhaalt de president om de haverklap dat hij niét wil weten van een plan de rigueur. De budgettaire onverantwoordelijkheid is m.i. de échte achilleshiel van Sarkozy's beleid: hij verlaagt de belastingen voor de rijken (15 miljard euro, pakket van juli 2007, met o.a. de bijna volledige afschaffing van de successierechten), belooft geld aan iederéén die komt betogen (de vissers, de vakbonden, de universiteiten), maar hij kan dat enkel waarmaken door een gat te maken in de staatskas, dat hij de volgende jaren zal moeten dichten.

Geen opmerkingen: