vrijdag, december 05, 2008

Over houdbaarheidsdata, consequentie en geloofwaardigheid

Ik heb me nogal stil gehouden over de peripetieën van Bert Anciaux, bij de gratie Gods minister in zijne majesteits meest Vlaamse Regering. Ik was namelijk bijna vergeten dat hij nog bestond. De laatste herinneringen aan Bert waren die van verhalen over deelname aan commerciële televisieprogramma's waar hij in "een bad van zeker negentig graden" kroop en koekjes van eigen uitwerpselen te eten kreeg. Ook nog een paar communautaire oprispingen, maar dat leken me obligate manifestaties van zijn Volksunie-DNA. Maar neen, dus.

Op het moment dat het met sp.a best wel beter kon gaan, staat Bert dus plots buiten zijn voorgaande partij. In zijn interventies op tv kwam plots het communicatiekanon uit de glorieperiode buiten. Onschuldige zinnen in kinderlijk Verkavelingsvlaams, de wil om iets te veranderen aan de donkere wereld, die door "rechts" wordt gedomineerd. Brave klachten over de eigen voortvarendheid en het niet tijdig detecteren van reacties bij de morrende achterban. Maar Bert heeft altijd de wereld willen veranderen. En neen, hij zal niet overlopen naar de socialisten. Want hij is "progressief". Sluit zich niet op in het eigen gelijk.

Ach. Vanuit Parijs lijkt Bert wel erg op Ségolène Royal. Een uniek contact met "de mensen", dankzij een eigen, geëmotioneerde manier van communiceren. Volslagen anti-rationeel. Pleiten beiden voor allianties met het centrum, aangezien je met het "eigen gelijk" niet aan de meerderheid (lees: macht) geraakt. Beiden gebruiken hun fysiek nadrukkelijk bij verkiezingscampagnes. Ségolène Royal staat nu dichter tegen de zestig dan tegen de vijftig, maar het is haar niet aan te zien. Idem voor Anciaux, die zijn uiterste best doet om te spreken als een veertienjarige die aan de verkeerde paddestoelen heeft gezeten.

Ségolène maakte in Frankrijk lang geen kans (raadgever van Mitterrand geweest, minister en toegevoegd staatssecretaris, maar nooit op de eerste rij), tot ze in 2004 de regionale verkiezingen in Poitou-Charentes won, tegen de kandidaat van de onpopulaire eerste minister Jean-Pierre Raffarin, in een jaar waarin links 16 van de 17 Franse regio's in handen kreeg. Ségo had het geflikt zonder steun van de "olifanten", die niet eens naar haar meetings mochten komen.

Bert, daarentegen, heeft een langere politieke carrière op het voorplan. Na een emotionele huilcampagne (1995) slaagde hij erin om de VU min of meer in leven te houden (ondanks aanzienlijk verlies, toch boven de eigen drempel van 200 000 kiezers geraakt). Gebruik makend van de diepe crisis in de Dutroux/Spaghetti-jaren, knutselde Bert in Zaal F van de Senaat aan een (vandaag overigens nog steeds broodnodige) Nieuwe Politieke Cultuur. Hij ging naar Zuid-Afrika bij Johan Van Hecke en richtte ID21 op, met de bedoeling een "nieuwe" beweging uit te grond te stampen. Uiteindelijk bleef het bij aan de VU koppelen. Vincent Van Quickenborne (die de deur op de neus kreeg van Vlaamse "olifant" Louis Tobback), Margriet Hermans... we hebben ze allemaal aan Bert's verruimingsoperaties te danken.

Bert belandt, ondanks interne weerstand, in de Regering-Dewael in 1999. Bevriend met de andere grote communicator, Stevaert, die hem na de definitieve breuk in de VU, benadert en binnentrekt met een resterend troepje volgelingen, raakt hij in de Federale in 2003, om terug naar Vlaanderen te trekken in 2004. Een carrière van ongeveer 10 jaar ministerschap (1999-2009, even onderbroken door een ontslagje na de splitsing van de VU, onder druk van Karel "ik-ben-de-vriend-van-iedereen" De Gucht).

Nu even terug naar Ségolène Royal. Na de regionale verkiezingen gaat de PS door een moeilijke periode met het referendum over de Europese Grondwet. Binnen de partij haalt het "ja" het nipt. Laurent Fabius (die een eigen "stroming" aan de linkerkant heeft) begint campagne te voeren tegen de meerderheidsstelling. Tot verrassing van velen, haalt een coalitie van links en rechts ongenoegen een meerderheid om de tekst te kelderen in de globale stemming. Dit is het eerste moment waar stemmen opgaan om een nieuwe, centrum-linkse en pro-Europese partij te vormen en de recalcitrante "oud-linkse" vleugel te laten vallen. Het debat is nu niet meer hetzelfde (iedereen heeft Europa terug in de armen gesloten als belangrijkste instrument om de samenleving te veranderen), maar de voorstanders van een grote, vage, "Democratische" partij wijten het gebrek aan nationaal appeal van de PS aan een oubollig profiel.

Bij de presidentsverkiezingen in 2007 kan de PS niet profiteren van het protest tegen het CPE en de crisis in de buitenwijken. Ségolène troeft de olifanten (Fabius, Strauss-Kahn) intern af en pakt de nominatie. Overleeft de eerste ronde, maar wordt afgetroefd door Sarkozy in de eindstemming. Vanaf dit punt wordt ze bezeten door de obsessie om zelf de partij in handen te krijgen en in 2012 opnieuw haar kans te gaan. Niets illegitiem aan, natuurlijk. Behalve dat Ségolène, net als Bert, een eigen "persoonlijk" project uit de grond stampt, door haar campagnemachine draaiend te houden. "Désirs d'avenir", met een vage slogan, vaag programma, alles opgehangen aan de ene leidersfiguur. Is Ségos programma vaag ? Zeker weten. In opbouw naar de voorzittersverkiezingen begon ze met een eigen theatershow, rond het thema van de "fra-ter-ni-té" (waarmee ze zich grenzeloos belachelijk maakte, maar waarop ze nooit is teruggekomen, net als Anciaux).

Ze reikt tijdens de campagne zowel naar links als naar rechts, en steekt de hand uit naar de centristen van Bayrou, die in 2007 17% haalt in de eerste ronde. Belangrijke PS-figuren worden zo min mogelijk geconsulteerd, wat meteen heel wat rancune creëert. In haar kielzog figuren als Manuel Valls, die liefst zou hebben dat de PS van naam verandert en het etiket "socialist" laat vallen. De samenwerking met Bayrou, waar Royal voor pleit, wordt gezien als een poging om de naam ook effectief te laten verdwijnen. Alle tegenkandidaten hebben dit radicaal afgewezen.

Anciaux speelt in sp.a-Spirit de rol van electoraal glijmiddel. Hij moet in 2003 bewijzen dat de socialisten "veranderd" zijn en een grote, open en progressieve formatie willen vormen. Dat laatste levert extra zetels op en zorgt ervoor dat sp.a na 16 jaar regeringsdeelname zichzelf opnieuw kan uitvinden. In 2004 verdwijnt een groot stuk van de bonus, in 2007 staan we terug bij af. Het probleem van de oude glories is bij sp.a minder accuraat. Door omstandigheden zijn die er toch allemaal van tussen.

Probleem voor Ségolène: ze verliest nipt de voorzittersverkiezingen bij de PS, voor een groot deel omdat een heterogene, maar sterke coalitie binnen de partij het wel gehad heeft met haar populistische stijl. Martine Aubry is de tegenpool van Royal: rationeel, stug en al op de eerste rij sinds 1991. Zonder zichtbare functie heeft Ségolène een structurele handicap: ze moet vier jaar (2008-2012) overbruggen tot de volgende horde en tegelijk haar troepen, die op postjes gerekend hadden in 2008, en niet in 2012, bijeenhouden. Bovendien riskeert ze haar regio, die traditioneel niet links is, te verliezen in 2010, wanneer rechts zeker de uitzonderlijke uitslag van 2004 zal corrigeren.

Anciaux staat in 2009 voor een analoge opgave: hoe had hij, in de hypothese van de voortzetting van het kartel, zijn volgelingen voldoende in het zadel kunnen houden? In 2007 raakt enkel Geert Lambert rechtstreeks verkozen op de Senaatslijst. Ondanks de nogal onnozele verwijten die de Spirit-kandidaten achteraf lanceren, is de niet-verkiezing van hun kandidaten te wijten aan... een gebrek aan voorkeurstemmen. Ook Anciaux zelf heeft er een niet echt bemoedigende curve opzitten.

1995: 178.000 stemmen over heel Vlaanderen (Senaat, eerste plaats, VU)
1999: 322.841 stemmen (Europa, eerste plaats, VU & ID)
2003: 212.374 (Senaat, tweede plaats, sp.a-Spirit)
2004: 100.357 (Europa, lijstduwer, sp.a-Spirit)
2007: 60.349 (Senaat, lijstduwer, sp.a-Spirit)

Hij zit dus duidelijk onderaan zijn curve. 1999 en 2003 zijn momenten waar Anciaux echt nog een meerwaarde is. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in Brussel haalt hij nog 570 stemmen (niet verkozen). Wil Anciaux terug meer kiezers aanspreken, dan zal hij over meer thema's moeten spreken dan enkel zijn bevoegdheden. Waar hij in 2003 nog een min of meer breed project kon belichamen (Spirit had over elk thema wel iets te zeggen), is dat in 2009 veel minder. Een lange periode op Cultuur, Jeugd en Sport hebben hem ook wel wat beperkt tot die thema's. Wat heeft Bert Anciaux te zeggen over de economische crisis, dat nog niet bij Vl.Pro, Groen! of sp.a gezegd is ?

"Ségo" en "Bert" zitten misschien wel alletwee op een dieptepunt in hun loopbaan. De indruk van een instabiele Royal, die haar dossiers niet beheerst, was er al tijdens de presidentsverkiezingen. Door de omstandigheden (een algemeen zeer onpopulaire Sarkozy en de nood aan alternance na twee lange mandaten Chirac) viel dat niet alle kiezers tegen. De publieke opinie keert zich nu echter wél tegen haar. Martine Aubry schiet 11% vooruit in de peilingen van Le Figaro. Een grote meerderheid van de Fransen keert zich tegen Royal als eerste secretaris van de PS, en denkt dat Aubry het beter zou doen.

Waar zit de Vlaamse Martine Aubry ? De manier waarop Anciaux, op een kinderachtig snotterende manier, zijn afscheidsbrief aan de Spirit-militanten voorlas op TerZake, wekt niet bepaald medelijden of sympathie op.

Een heropname van Anciaux houdt risico's in:
1) Tactisch-electoraal: Hij haalt niet veel stemmen meer; is niet erg op een strijdplaats of een lijstduwersplaats, maar wat als hij ergens bovenin wil staan ? Is de facto afstaan van een sp.a-mandaat aan iemand die zijn toekomst al achter zich heeft.

2) Ideologisch: "Ik ben geen socialist" is echt géén reclame voor de sp.a. Hoe meer Anciaux herhaalt dat partijen die voor het eigen verhaal gaan, bekrompen zijn of "hem niet kunnen volgen", hoe meer hij die tegen de schenen schopt. Als Anciaux wil samenwerken, maar zijn partner als minderwaardig of achterlijk beschouwt, is het maar de vraag in hoeverre dat oprecht is.

3) Algemeen imago: Anciaux heeft de voorbije jaren de genante momenten opgestapeld. Subsidies voor Kate Ryan, het VT4-incident... "De mensen" hebben geen nood aan politici die zichzelf belachelijk maken. Het is verkeerd te denken dat Anciaux bijvoorbeeld Dedecker-kiezers kan overtuigen. Hij had vroeger het voordeel het "establishment" (de gevestigde partijen) niet te verdedigen, maar dat is al lang vervlogen door al die jaren in de regering.

Samengevat: als Anciaux op een sp.a-lijst wil, moet hij respect betonen voor zijn partner. En stoppen met het diaboliseren van socialisten. Als we zo erg zijn, waarom heeft hij dan zo verregaand met ons samengewerkt ? Waarom steunt hij dan het beleid in de Vlaamse Regering ? Bovendien zou iemand hem eens mogen zeggen dat zijn stijl mensen de kast op jaagt.

Bert, stop ermee.

Geen opmerkingen: