vrijdag, februari 20, 2009

Over Tindemans en Stevaert

1. Leo Tindemans heeft een boek geschreven over zijn actie als minister van Buitenlandse Zaken in de jaren '80. Goed zo. Interessant bronnenmateriaal voor toekomstige historici en misschien ook wel wat reflectiewerk voor de politici uit zijn politieke familie.

Zoals de Vlaamse media dat nu eenmaal willen, werd de ietwat moeilijk sprekende oudere staatsman in een item van vijf minuten achteraan in TerZake gewurmd. Men had ook een historicus of politicoloog kunnen uitnodigen (wat blijkbaar later die avond met Carl Devos is gebeurd), die de figuur een beetje duidde. Het miljoen kiezers van Tindemans dateert intussen al van 1979. Dertig jaar na datum zijn die nu ook weer niet zo talrijk overgebleven.

Maar goed, ondanks de bedroevende infantiliteit van het TerZake-format, hebben ze toch even tijd uitgetrokken om een voormalig eerste minister zijn mening te laten spuien over de hedendaagse Belgische politiek. En dus met enige afstand een oordeel te vellen over zijn partijgenoot Yves "Lagaffe" Leterme. Het interview was veel minder krachtig dan de dag zelf in De Standaard. De geschreven versie van Tindemans' mening was heel assertief en provocerend, maar kwam ook redelijk doordacht en coherent over. Door zijn uitspraken gewoon aan elkaar te plakken zonder enige vorm van duiding, maakt TerZake het wel heel erg makkelijk voor de door Tindemans geviseerde personen, om zijn kritiek af te doen als die van een niet meer zo bij de pinken zijnde grijsaard.

(Bemerk dat de band tussen leeftijd en politieke activiteit uiterst dun is. Jean-Luc Dehaene, die nog geregeld overal opduikt om klusjes te regelen voor de CD&V, is stilaan op de leeftijd aan het komen waarop de Gaulle en Adenauer in de verre jaren '60 de plak zwaaiden. Karel Van Miert, die toch een beetje jonger is dan Dehaene, heeft zich dan weer teruggetrokken uit het politieke bedrijf en geeft slechts zeer sporadisch commentaar, waaruit men zelfs zou kunnen opmaken dat hij de politiek maar meewarig bekijkt en het allemaal een beetje belachelijk vindt in vergelijking met zijn huidige activiteiten in het internationale (bedrijfs)leven.)

Een van Tindemans' beste uitspraken, naast die dat Leterme nooit de stommiteit hadmogen begaan om te beloven niet in een regering te stappen zonder de splitsing van BHV, was dat er een manifest gebrek aan "doctrine" is in de tegenwoordige Belgische politiek. Men kan zich natuurlijk de vraag stellen of dit niet samenhangt met het totaal verkalkte en ademloze partijensysteem, waarin iedereen toch de hele tijd aan de macht is, en waar Tindemans zelf evengoed in heeft gefunctioneerd. Toch is dat niet correct. Ik denk dat Tindemans niet goed begrijpt waarom Yves Leterme, die geen programma heeft in welke zin dan ook (kijk eens terug naar de debatten uit 2007, Leterme heeft daarin geen enkel ander argument gebruikt dan "de staatshervorming"), aan zoveel stemmen geraakt.

Voor de traditionele politicus kan je stemmen winnen door a) je (bewezen) bekwaamheid of eerdere politieke activiteit b) de kracht van je boodschap en de mate waarin die je bindt aan andere mensen c) traditionele factoren als vaste achterban van je partij etc.

Los van de veranderde context (Vlaanderen is veel minder verzuild dan in de jaren '70 en '80), vond ik wel dat Tindemans gelijk had over het aspect "verhaal".

Er zijn momenteel geen bezielende Vlaamse politici. Ze vertellen allemaal hetzelfde en willen vooral zo weinig mogelijk kiezers afstoten. Dat figuren als De Wever en Dedecker daar garen bij spinnen, is niet meer dan logisch. Niet dat hun boodschap intrinsiek beter is, ze hébben gewoon een boodschap. Het is duidelijk wat ze willen en hoe ze dat aan de man brengen.

2. En vandaag stond dan dat kleine stukje in De Standaard over het andere stemmenkanon dat even op de aarde is afgedaald ter ere van de voorstelling van een nieuw boek (onder redactie) van Carl Devos: Steve Stevaert. En zegt die toch wel niet net hetzelfde, zeker ? Kritiek op bange sp.a'ers die voor een camera ineenkrimpen als ze gevraagd worden waar het socialisme vandaag voor staat. Terwijl dat net een kans is om te zeggen wat je wil ! De Wever, Dedecker of Dewinter hadden de journalist al lang het woord afgenomen en waren dolenthousiast beginnen ratelen over hun ideologie.

De grote verdienste van Stevaert voor sp.a lag net op dàt vlak: een bezielende boodschap eenvoudig verkopen. Het grootste probleem met onze huidige voorzitster, is haar gebrek aan emotionele feeling. Ze bespeelt te veel de ratio en te weinig de emoties. Zowel bij kiezers als bij de eigen achterban. Als je herhaalt dat socialisme over "verontwaardiging" gaat, moet je dat wel ook kunnen tonen.

Dat is niet noodzakelijk kritiek op de emotionele innerlijke machine van Caroline Gennez. Ik weet niet hoe ze in elkaar zit en ga me er ook niet mee moeien. Wél op de communicatiestijl. "Style is substance". Als je mensen niet kan doen geloven dàt je ergens voor staat en wààr je voor staat, stemmen ze niet voor je. Waarom jammeren en janken sp.a'ers ook de hele tijd dat de media hun persberichten niet overneemt ? Misschien scheelt er gewoon iets aan de persberichten, dames en heren...

De korte electorale cycli en voortdurende media-aandacht maken het misschien moeilijk om als politicus aan een palmares te werken, en dat dan voor te leggen aan de kiezer. Mensen hebben een geheugen van vijf dagen, en that's it. Maar die ene vitale component van de politieke boodschap, dààr kan je toch nog altijd mee weg ?

3. Als we even naar de openVLD kijken, zien we daar momenteel Mathias De Clercq die predikt voor een "liberaal offensief". Nu goed, het vorige grote liberaal offensief van toffe mensen als Friedman en von Hayek heeft ons rechtstreeks naar de zwaarste financiële crisis sinds de jaren '30 gevoerd, wat die boodschap misschien een beetje lachwekkend doet overkomen. Maar tactisch gesproken, heeft hij overschot van gelijk om met zoiets af te komen. In een dor politiek landschap, waar niemand een debat durft aangaan (behalve over communautaire aangelegenheden, waar het er finaal op neer komt om zonder meer op de kop van de onwillige Franstaligen te kloppen), kan je alleen maar winnen door duidelijk kleur te bekennen.

Of, zoals Elio Di Rupo het een paar jaar terug nog zei: "Je wint het centrum door naar links te gaan". Omdat de bevolking links is ? Neen, helemaal niet. Wél, omdat ze een duidelijke keuze wil. Mensen hebben iets nodig om VOOR of TEGEN te zijn. Om zich aan te kunnen ergeren, of om te kunnen bewonderen en anderen te overtuigen. En, met alle respect, de traditionele partijen buizen hier grandioos op. Ze denken enkel aan het verdelen van de koek, zonder er zich om te bekommeren dat hij steeds verder afbrokkelt. Kijk maar naar de historie rond de lijstvormingen: alle federale parlementsleden, ministers of ex-ministers zullen wel weer ergens op een plaats belanden, met een vrij ondoorzichtige stoelendans tot gevolg.

4. Allemaal zo erg niet ? Akkoord, maar op voorwaarde dat die partijen ook iets willen DOEN met hun stemmen. Chantal Mouffe, Belgische politicologe in Londen, was een paar weken terug te gast bij Jean-Pierre Rondas op Klara. Mouffe is een links-marxistisch theoretica en koestert bewondering voor een herontdekte Carl Schmitt, jurist uit de Weimarrepubliek, die dat regime ten onder zag gaan door consensus-itis. De opgang van Hitler is in dat opzicht perfect logisch te verklaren: mensen hebben er emotioneel nood aan om duidelijke keuzes te maken. We willen geen grijs, we willen zwart en wit. Politieke partijen die elkaar beconcurreren met verschillende grijstinten, delegitimeren het hele systeem. (Bemerk overigens dat ze absoluut geen fan is van Barack Obama, gezien zijn in haar ogen te "vage" slogans à la "yes we can".)

Hoe kan je immers schertsfiguren à la Anne de Baetzelier, Ulla Werbrouck of Karel Deruwe bij Lijst Dedecker ontmaskeren, als je zelf de klepel nog niet ziet hangen ? Deruwe zou aan stukken moeten worden getrokken door elk socialistisch en liberaal parlementslid. "Ik ga bij LDD, omdat ik vind dat werklozen tegenwoordig worden opgejaagd".

5. Je zou nog verder kunnen gaan en opnieuw het verhaal van de IVde republiek bovenhalen voor Vlaanderen vandaag. Maar kijk ook daar weer naar de oplossing. De overgang naar de Vde republiek kwam er door de aanwezigheid en ongebluste ambities van een historische figuur: Charles de Gaulle.

Hoe slaagt hij erin om een electoraat aan zich te binden ? Door een duidelijke boodschap, die compleet weg was bij de andere partijen, ronddraaiend in de oneindige ruzies van coalitieregeringen. Door, dat moet ook gezegd worden, zowel links als rechts te zijn, en een beroep te doen op het gekwetste Franse nationalisme. Maar bovenal door het verschil met de anderen duidelijk te maken. Een keuze hebben, doét ertoe. Bemerk overigens dat de Gaulle een van de handigste mediapolitici ooit was, wiens persconferenties, toespraken en interviews in alle hoofdsteden werden gedecrypteerd en geanalyseerd alsof HIJ de president van het machtigste land ter wereld was, en niet gewoon van Frankrijk. Door je mond open te trekken, kan je je dus groter maken dan je bent. Basiswet van de politiek.

Het zal misschien allemaal zo erg niet zijn. Wie weet brengt de campagne van de Vlaamse en Europese verkiezingen wel verandering. Misschien dat het enige goede wat de afgelopen weken door een politieke partij is geproduceerd, de parodie-affichecampagne van Groen! tegen de kernenergiereclame van Electrabel is. Eindelijk eens een duidelijk debat, niet ?

Maar toch. Er is nood aan een politicus die deze spiraal doorbreekt en aantoont dat het politieke bedrijf nog zin heeft. Als zelfs Tindemans en Stevaert dat al vinden...

7 opmerkingen:

Jonas zei

Grotendeels mee eens.

Wel dit:

- De sp.a - voorzitster speelt niet te veel in op de ratio en te weinig op te emotie. Ook aan ratio is voor het ogenblik een groot gebrek.

- een deel van de jonge liberale garde trekt inderdaad de kaart van het "liberalisme", en duidelijk in een Amartaya-Sen-achtige variant. Bij een De Clercq wil je nog geloven dat dat daar iets achter schuil gaat. J-J De Gucht maakt zich er dan weer compleet belachelijk mee. Bij Open VLD is de "doctrine" voor het ogenblik nog niet veel meer dan een schaamlapje met niets achter.

- een aspect dat je zeker wel aanraakt, en dat in de huidige politieke omgeving nog een groot probleem zal stellen: zelfs al heb je je groot idee, ik zie maar weinig mensen die het aan de man kunnen brengen

- het 'flamingantism' is waarschijnlijk de enige 'doctrine' die te ontwaren valt in de actuele politiek: een vlag die een lading dekt, en verschillende concrete standpunten en voorstellen (ermee akkoord of niet) die aan die gedacht kunnen worden gelinkt op een vrij coherente wijze

Frederik Dhondt zei

- God, "ratio" is een vrij breed begrip; laat ons zeggen dat de strategie rationeel is opgebouwd, vanuit een aantal dwangdenkbeelden en dat ze in dat opzicht voorbij gaat aan de noodzakelijke pro/contra-zijde in de politiek

- oh, ik ken J-J De Gucht niet genoeg om daar een oordeel over uit te spreken; maar laat ons zeggen dat een paar mensen bij de liberalen toch minstens wel een poging doen om de schijn hoog te houden

- ja en neen: misschien zijn er nu wel mensen die het kunnen, maar helaas niet aan de juiste knopjes zitten

- "flamingantisme" is een valabele doctrine voor de n-va, het vb etc., maar voor cd&v en vld houdt dat echt te weinig in; de coherentie is overigens maar heel dunnetjes, als het naar concrete dossiers gaat, divergeren de standpunten erg sterk

Dragases zei

Nagel op de kop, Frederik. Nagel op de kop.

Macphisto zei

Ik vraag me al langer af waarom de sp.a al niet lang aan het polariseren is tegen LDD. Door links tov rechts op die manier uit te spelen zou je toch veel linksere kiezers van CD&V en 'Open' VLD kunnen aantrekken. Je kan er ook een eindeloze reeks goeie slogans aan verbinden. Toch veel beter dan ‘JA’. Misschien mist de sp.a nu wel figuren die charismatisch een boodschap kunnen verkondigen maar er moet wel eerst een boodschap en een ploeg zijn! Daarnaast zouden alle socialisten het Vlaamse en Belgische niveau zonder complexen moeten kunnen verenigen in ene project. Achter de Vlaamse eisen van de sp.a staat tenminste een programma. Waarom zou je niet op ene lang termijn willen gaan voor een België dat een mini-Europa moet worden? Dan bedoel ik: zet de bevoegdheden zo in elkaar dat er solidariteit is over de grenzen heen maar dat ieder bestuursniveau wel degelijk verantwoordelijk wordt gesteld voor de keuzes die het maakt. Ook internationaal zou zoiets onze (con)federatie toch veel meer aanzien geven?

Peter Dedecker zei

Heel interessante lectuur en voor het merendeel akkoord! Los van het feit dat ik het verhaal van Dewever wel beter vind en niet systematisch in het rijtje met Dedecker en Dewinter zet.

Echter, wat 3 betreft: ik heb mij tijdens die uitzending enorm zitten ergeren. Matthias heeft wel tien keer "een begeesterend liberaal project" in zijn mond genomen zonder ook maar één keer concreet te worden. Heel de tijd vage begrippen die je naar eigen goeddunken kan invullen, en inhoudelijk dan ook geen boodschap bevatten. Vervang "liberaal project" door "progressief project" en je weet meteen aan welke politicus ik spontaan moest denken.

Roeland Buckinx zei

Goed stuk Frederik. En ik volg je helemaal dat er een te groot gebrek aan duidelijke profilering is. Dat LDD zo sterk in de peilingen steeg gezien de huidige economische situatie zou met een sterk socialistisch discours onbegrijpelijk zijn. Al snel wordt die discussie echter gesmoord met: "Moeten we dan populistisch worden?" Als populisme wilt zeggen "met vuur je eigen standpunten uitleggen op een begrijpelijke manier", dan ja!

Frederik Dhondt zei

Haha. Treffend dat deze reactie net komt na het partijcongres van gisteren. Bijna twee uur Vandenbroucke te verwerken krijgen...