zaterdag, april 11, 2009

Kiezen voor Europa: belangrijk of niet?



1. Slappe commissievoorzitter, rechtse meerderheid

Parlement en Commissie, steeds minder te zeggen? Daar lijkt het wel op. Een briljante uiteenzetting van Jean-Louis Bourlanges (ex-MEP voor de UDF, prof in Sciences Po) op het transdisciplinair seminarie “Europa, actor van de internationale betrekkingen?” van een paar weken terug in het CERI drukte het publiek nog eens met de neus op de feiten (na te lezen in het tijdschrift Commentaire). Na Jacques Delors (1984-1994) zijn de commissievoorzitters slappe figuren geweest. Ex-eerste ministers van een lidstaat (Santer, Prodi, Barroso). Ze krijgen hun macht van hun gelijken. En zijn er als de dood voor hen voor het hoofd te stoten. Gevolg: de lidstaten bepalen de agenda. En ook het verdrag van Lissabon zal daar niets aan veranderen. Integendeel: in plaats van twee petjes (voorzitter van de Raad – voorzitter van de Commissie), komt er een vermenigvuldiging van de benoemingen (voorzitter van de Europese Raad – halfjaarlijkse voorzitter van de Raad van Ministers – voorzitter van de Commissie – Hoge vertegenwoordiger voor buitenlands beleid). Resultaat: allemaal figuren die afhankelijk zijn van de goodwill van de grote lidstaten. En hen geen stokken in de wielen steken.


De voorbije 5 jaar was de Europese Volkspartij de sterkste fractie in het Europees Parlement. Forza Italia, CDU, UMP, PP, CDA, CD&V en tot voor kort de Tories schoven “hun” Barroso naar voor. Ironie. Schoothondje van de Amerikanen (denk aan de Azorentop, waar Spanje, Portugal en Engeland de “coalition of the willing” gingen spelen om Bush ter wille te zijn) en niet meteen de meest actieve Commissievoorzitter. Hij vond bij zijn aantreden zelfs dat zijn instelling te veel werkt. “Europa moet zich niet bezig houden met de buigingsgraad van de komkommers”.





De trieste realiteit is dat de Commissie in plaats van motor (de rol die het verdrag haar toekent) terugvalt tot loutere uitvoerder van wat de staten beslissen. En vooral, wat ze niét beslissen, omdat er hen toch niemand achter de veren zit. Zeer nefast voor België. Zeer nefast ook, voor het sociaal beleid in de Unie. Heeft u de afgelopen vijf jaar Europese beschermende sociale maatregelen gezien, in tijden van economische voorspoed ?

Op het moment dat de Unie de grootste economische crisis sinds de jaren ’30 meemaakt, hebben de instellingen die haar moeten samenhouden, minder en minder te zeggen. Het Europees Parlement is anders dan een nationaal parlement. De Europese constructie loopt immers op twee benen: soevereiniteit die gedelegeerd wordt door de lidstaten (wat tot uitdrukking komt in de primaire wetgevende bevoegdheid van de Raad van Ministers en de aanduiding van de commissarissen door de lidstaten) en soevereiniteit die rechtstreeks uit de burgers komt (= rechtstreekse verkiezing van het parlement). Omdat er geen “Europese staat” bestaat, is de eerste pijler onvermijdelijk de sterkste. Zelfs binnen de “communautaire” bevoegdheden kan je de uiteindelijke beslissingsrol van de Raad van Ministers niet uitschakelen. Een echte “Europese” regering, die enkel vanuit het belang van de Europese burgers als geheel optreedt, kan je dus niet hebben. De parlementaire fracties, die deze burgers moeten vertegenwoordigen, onderhandelen en schipperen onderling en met de Commissie, zoals Huis en Senaat in Amerika dat doen met de president, maar moeten daarnaast ook rekening houden met de wensen van de staten.

2. Minder zetels, minder gewicht: zijn Europese verkiezingen in België eigenlijk wel relevant?

Toch wel. Door de toetreding van de 12 nieuwe lidstaten in 2004 en 2007, verliest België pluimen. We wegen nog 22 zetels (ipv 24). De grootste fractie (EVP) heeft nu 5 zetels in handen (3 CD&V + 1 cdH + 1 Duitstalige cdH’er). Uitdager PES 7 (4 PS + 3 sp.a). Door het feit dat sp.a de laatste zetel in handen had en er een Nederlandstalige zetel sneuvelt, staat sp.a de facto al op 2 zetels, voor de start van de campagne gegeven is. Op de derde plaats, die geen gewone strijdplaats is, maar een heel harde-strijdplaats, staat Anne van Lancker, een van de meest verdienstelijke Europese Parlementsleden tout court.

De liberalen, die in Europa een kleinere fractie vormen, hebben nu 6 zetels (3 MR, 3 openVLD), de groenen 2 (1 ecolo, 1 groen). N-VA zetelt apart in een regionalistische fractie (1 zetel), het VB in een extreem-nationalistische fractie (3 zetels). Bij een projectie van de huidige opiniepeilingen verliezen sp.a, openVLD en VB 1 zetel, wint LDD er twee en blijft de rest gewoon gelijk (3 CD&V, 1 N-VA, 1 groen!). Ecolo neemt een zetel van de MR af in Franstalig België. De PS verliest een zetel, omdat ook de Franstalige zetels achteruitgaan (= concessie aan de cdH: behoud van de Duitstalige MEP in ruil voor behoud van Socialistische gecoöpteerde Duitstalige gemeenschapssenator).

Dat lijkt allemaal niet erg indrukwekkend. Vandaar dat, gezien de forfaitaire bonus voor cdH (dat hoe dan ook de Duitstalige Europarlementariër heeft), er best zo veel mogelijk op de PES-partijen wordt gestemd. In tegenstelling tot de EVP, heeft de PES een duidelijk programma van hervormingen, dat is aangenomen door alle socialistische en sociaal-democratische partijvoorzitters. Martine Aubry, Zapatero, Müntefering… staan achter één gezamenlijke platformtekst, die in de eerste plaats de economische crisis en het sociale Europa wil aanpakken. Precies de grote leegte van de afgelopen vijf jaar.

Laat ons ook niet vergeten dat na de vorige Europese verkiezingen (die opvielen door een extreem zwakke opkomst in de nieuwe lidstaten) de negatieve Nederlandse en Franse referenda zijn gevolgd. Vooral in Frankrijk was het gebrek aan sociale beschikkingen in een heel dikke grondwet een struikelsteen. Nu de werkloosheid overal stijgt en duidelijk blijkt dat de Europese leiders helemaal niet voorbereid waren op wat er vandaag gebeurt, is de tekst van de PES de enige die een stevige koerswijziging belooft.

België weegt daarin inderdaad niet zo zwaar door als de grotere lidstaten, maar je mag ook niet vergeten dat die grote lidstaten nu ook weer niet zo talrijk zijn. In Engeland (waar Labour vorige keer historisch laag scoorde) en Duitsland (waar hetzelfde gold voor de SPD, die in een heel negatieve spiraal zat) kunnen er zetels gewonnen worden.

Frankrijk wordt een kwestie van consolideren (de PS scoorde er vorige keer zeer hoog, Martine Aubry zegt vandaag al tevreden te zijn met 20 zetels, achter de UMP – de Nieuwe antikapitalistische partij van Besancenot wordt op 12 zetels gepeild), Spanje is geen uitgemaakte zaak (vorige keer deed de PSOE het minder goed dan bij de nationale parlementsverkiezingen, wat marge voor groei zou moeten inhouden, maar 25% werklozen lijkt Zapatero geen goed te doen).

Merkwaardig genoeg kunnen in Oost-Europa in plaats van neoliberale, nu terug sociaal-democratische partijen winnen (dankzij de crisis). Het (daadwerkelijk) failliet van een aantal landen met een rechtse regering speelt daar zeker in mee. Polen is na Duitsland, Engeland, Frankrijk, Italië en Spanje de belangrijkste lidstaat van de EU. Wint links daar terug, dan is er direct een groot onevenwicht met de EVP weg. In Engeland zal de EVP overigens niets halen, nu de Tories besloten hebben naar een andere fractie te gaan.

België is in dat kader een kleine steen in de poel, maar wel een belangrijke. Vorige keer won de EVP afgetekend. Het zou nu wel eens anders kunnen zijn. Wie weet komt er wel een nipt resultaat. En dan zou het dom zijn te stemmen voor Verhofstadt (wiens fractie hoogstens de rol van arbiter in ethische dossiers zou kunnen vervullen, maar voor de rest natuurlijk economisch rechts stemt) of Dehaene (die staat voor het verderzetten van het huidige non-beleid). Stem nuttig, stem PES ?

5 opmerkingen:

Adhemar zei

Weet dat als je zowel nuttig stemt als PES stemt, je stembiljet ongeldig is, want je mag maar voor één lijst stemmen!

Jonas zei

Programma en platformteksten zijn belangrijk, en op dat vlak verdient de PES wel enkele punten. Om dat uit te voeren moet je ook wel bekwaam, of minstens ietwat geloofwaardig personeel voorstellen. En op dat vlak faalt de Europese sp.a lijst op pijnlijke wijze.

Frederik Dhondt zei

Anne Van Lancker en Saïd El Khadraoui lijken me nochtans zeer actieve parlementsleden...

Peter Dedecker zei

Saïd is idd goed bezig.

Maar zoals vorige keer in mijn mislukte comment gesteld: goede bedenkingen in punt 1, maar je kan echt niet stellen dat mensen als Dehaene en Barroso alles maar op zijn beloop laten. Dehaene heeft goed werk geleverd in de conventie, wou verder gaan, maar heeft uiteindelijk naar een compromis moeten werken. Barroso is volgens mij eveneens een brok ambitie waarvoor ik veel respect heb, maar ook hij zit daar idd maar bij de goodwill van de staatshoofden en regeringsleiders. Daar zit volgens mij het grote probleem. Met de "grondwet", die meer macht geeft aan het parlement en de unanimiteit voor een aantal zaken afschaft, zie ik een verbetering maar helaas nog niet hetgeen wat ik wou zien.

Jonas zei

Frederik: Anne Van Lancker staat zeker geboekstaafd als degelijk EP-lid. Waarom de sp.a haar dan ook wil opofferen en Kathleen Van Brempt - vijf jaar lang minister zonder enige opmerkzame verwezenlijking - de lijst laat trekken, is frappant.

Peter: Barroso heeft de voorbije jaren eigenlijk zeer weinig verwezenlijkt. De hoge ambities met betrekking tot klimaat (de zogenaamde 20/20/20-normen) zijn het enige dat van echte ambitie getuigt, maar de concrete uitwerking ervan is voor zeer veel kritiek vatbaar. Om het immobilisme te maskeren heeft de commissie enkele keren werk willen maken van gsm-tarieven. En dat zal het zowat zijn.
De enige hoop is dat Barroso in een eventuele tweede ambtstermijn niet meer verlamd zal zijn door de ambitie een verlenging van zijn mandaat te bekomen. Al heeft Europe eigenlijk nood aan een nieuwe Delors, in deze stormachtige tijden.