dinsdag, augustus 11, 2009

Frank-Walter Steinmeier, de saaie Duitser

We horen er in België niet veel over, maar Duitsland, grootste land en economie van de EU, kiest in september een nieuwe Bundestag en dus ook een nieuwe kanselier. Toegegeven, de Duitsers zijn zelf ook nogal apathisch. In tegenstelling tot de campagne van 2005 (toen ik zelf een kijkje ben gaan nemen in Frankfurt, om onder andere een toespraak van Gerhard Schröder voor de opera mee te maken), zijn de Duitsers uiterst sceptisch over de rol die de politiek kan spelen in hun dagelijkse bestaan. Ondanks het "Superwahljahr", met Europese, diverse regionale en nationale parlementsverkiezingen.


De "volkspartijen" CDU en SPD hebben zwaar aan ledenaantal en algemeen krediet ingeboet. Het Duitse parlement bestond lange tijd uit drie partijen (net als bij ons): oranje, rood en blauw. De intrede van de groenen bracht ze naar vier, de Linkspartei naar vijf. Traditioneel was blauw een kingmaker, die zowel met rood als met "zwart" in de regering kon: de SPD kwam zo in 1969 aan de macht met Willy Brandt (zowel socialisten als liberalen waren de toenmalige harde opstelling van de CDU/CSU tegen Oost-Duitsland beu). De groenen hielpen Schröder aan een meerderheid.

Nu ligt het ingewikkelder. De Union en de SPD zijn in 2005 totaal onverwacht tot een patstelling gekomen, waarbij Merkel nipt kanselier werd. Enkel dankzij een sterke verkiezingscampagne van Gerhard Schröder, die zich aan de macht zeer impopulair gemaakt had door een hard saneringsprogramma (Agenda 2010). De SPD, die nu zeer laag staat in de peilingen en historisch is afgestraft bij de Europese Verkiezingen, probeert nu met de moed der wanhoop de kloof zo klein mogelijk te houden en opnieuw een grote coalitie uit te lokken. Volgens de laatste barometer van de ZDF staat de SPD 13% in het krijt.

Persoonlijk is Angela Merkel (62% verkiest haar als kanselier) meer dan dubbel zo populair als Steinmeier (25%), die de laatste maand alleen maar terrein heeft verloren. Alleen is het traditionele CDU-electoraat niet tevreden over haar te centristisch geachte koers, zowel wat economie als samenlevingsthema's betreft (de "C" zou er niet sterk genoeg uitkomen). Het grootste gevaar voor de CDU zijn niet zozeer overlopers naar de SPD als naar de FDP. Dat kan de voorsprong van de Union effectief verkleinen.

Als de liberalen in Duitsland in de regering komen, is dat in de eerste plaats om de rol van de Staat terug te dringen. Voorzitter Guido Westerwelle dweept met vrijheid als alternatief voor regeringsinterventie. Op een moment waarop de grootste Duitse banken en bedrijven moeten worden opgevist door de staat. Maar toch slaat de boodschap aan. Jongere kiezers, die vinden dat ze er alleen voorstaan en dus ook zo stemmen, zouden meer naar de FDP gaan. De ouderen blijven bij de volkspartijen.

De SPD is een een wrak. Op 9 jaar zijn er 5 voorzitters gepasseerd. In 2007-2008 won de SPD nochtans de regionale verkiezingen in Hessen met Andrea Ypsilanti, iemand uit de linkervleugel, tegen de zittende Roland Koch van de CDU, die zich met racistische uitspraken had laten opmerken. Een linkse meerderheid (SPD-die Linke-Groenen) behoorde tot de mogelijkheden, maar Ypsilanti veroorzaakte een verscheurende discussie in de partij.


Om historische redenen is het voor een deel van de SPD niet aanvaardbaar om samen te werken met die Linke, omdat ze elementen bevatten van de Oost-Duitse PDS (de opvolger van de communistische eenheidspartij SED). Daartegen staat dan weer de linkervleugel van de partij, die vindt dat de SPD te veel wordt geassocieerd met het beheren van de liberale economie. De SPD kan, als "volkspartij" niet echt een keuze maken tussen haar vleugels. Ypsilanti heeft het in Hessen tot een stemming laten komen, maar twee van haar eigen parlementsleden hebben tegengestemd. Gevolg: het imago van de SPD ligt aan diggelen en een tijdje later moet partijleider Kurt Beck opstappen. Franz Müntefering, Schröder-getrouwe, kwam terug op zijn stoel zitten.

De SPD wekte verbazing door de grauwe Frank-Walter Steinmeier minister van Buitenlandse Zaken te maken. Jarenlang de kabinetschef van Schröder op het Kanzleramt in Berlijn, maar nog nooit democratisch verkozen. De man schuwt de camera's en de media. Op zijn conto kan worden geschreven dat hij nog nooit een verdelend standpunt heeft ingenomen binnen de partij, wat maakt dat niemand hem echt haat. Steinmeier is echter de architect van Agenda 2010, wat het heel onwaarschijnlijk maakt dat hij kiezers van die Linke kan terugwinnen. Hij gaat voluit voor het centrum en belooft de volledige tewerkstelling in Duitsland tegen 2020. In de media en de publieke opinie wordt dat heel sceptisch onthaald: 83% van de ondervraagden vindt het onrealistisch, waaronder 68% van zijn eigen SPD-kiezers.

De ZDF heeft alle verkiezingsuitzendingen online gezet, waaronder een documentaire van 43 minuten over Steinmeier, die het ergste doet vrezen. Hij ontbeert duidelijk het charisma van Gerhard Schröder. De SPD voert campagne met de "eerste ambtenaar van het land". De SPD ligt na "Schrödie" (die lustig bijverdient in een Russisch aardgasbedrijf) misschien wel heel erg op apegapen. De ex-kanselier steunt Steinmeier actief, maar de lijn van de partij is niet erg duidelijk. Een eerdere poging tot het formuleren van een links kiesprogramma onder Kurt Beck ging duidelijk de mist in door de vaudeville over de rood-rode samenwerking.

Kiezers die voor een minder "rustig" type politicus gaan dan de huidige kanselier, gaan niet voor "Frank" stemmen. Wie verder wil met Merkel, kiest voor de CDU. Ontevreden CDU-kiezers gaan misschien naar rechts. De Duitse kiezer wil misschien wel verder een centristisch beleid, maar door de desintegratie van de CDU als volkspartij dreigt de coalitie centrum-rechts te worden. Ter informatie: het leefloon in Duitsland ligt op € 300. Bij ons is dat meer dan dubbel zoveel.

Geen opmerkingen: