dinsdag, maart 23, 2010

Het gevaar van de overwinningsnederlaag


U heeft ongetwijfeld kennis genomen van de grote overwinning van links bij de Franse “régionales”. Het resultaat is onverhoopt. De partij van Sarkozy kent een van de zwaarste nederlagen onder de Vijfde republiek. 21 op de 22 "metropolitaanse" regio's roze-groen-rood, "du jamais vu".

Toch zou ik in deze bijdrage het resultaat willen nuanceren. Links en rechts kampen met verdeeldheid, wat de presidentsverkiezingen nog altijd onvoorspelbaar maakt. De uitkomst van de interne oorlogjes zal de kandidaat voor 2012 maken of kraken. Het wordt vooral bibberen voor links, dat een ruzietraditie heeft.

1) Rechts: een kwestie van stijl
Nicolas Sarkozy wordt nu bedreigd van twee kanten: enerzijds door zijn persoonlijke oorlogje met Dominique de Villepin, anderzijds door de renaissance van het Front National. Beide gevaren hebben eerder te maken met zijn stijl, dan met het programma van de regering. Kort samengevat: Sarkozy is een platte opportunist, die geen enkele langetermijnverbintenis heeft. Hij ziet het gehele electoraat als te veroveren terrein. Maar "on ne peut pas plaire à tout le monde".

a. "Identité nationale"
Sarkozy gelooft zelf, dat het debat rond de nationale identiteit een van de redenen voor zijn electorale succes in 2007 was. Frankrijk kent een "ministère de l'immigration et de l'identité nationale", om komaf te maken met het "politiquement correct" discours rond vreemdelingen. De berekening van kandidaat-Sarkozy was eenvoudig. In 2002 neemt Le Pen 16%. Op het platteland (rechtse kiezers), maar ook in arbeidersbolwerken (linkse kiezers). Sarkozy ziet op die manier een aantal "verliezers van de globalisering" zich losmaken uit de traditionele rechts-links verdeling. Als hij zich aanpast, stemmen ze voor parlementair rechts.

Extreem-rechts gedijt goed in "triangulaire" situaties: PS versus UMP versus FN. Bijvoorbeeld bij de gemeenteraads-, of de regionale verkiezingen, gaat links dan met de winst lopen. In Frankrijk is het voldoende de eerste te zijn in de tweede ronde. Dan krijg je een "prime majoritaire" (50% bij de gemeenteraadsverkiezingen, 25% bij de regio's). Gevolg: de kiezers die bij het FN blijven in de tweede ronde, doen rechts verliezen, want het kan niet voor links komen.

Gevolg van de optie-Sarko: extreem-rechts stemt voor rechts van bij de eerste ronde => kiezers blijven in de tweede ronde => rechts is groter dan links.

Waarom werkt dit nu niet ? Sarkozy heeft het immigratiebeleid niet in de hand. Elk jaar worden 30 000 illegale vreemdelingen uit Frankrijk weggevlogen per charter, zwaar op de korrel genomen in de media. Op zich is dat niet onoverkomelijk, maar de politieke verantwoordelijken die de uitwijzingen organiseren, gaan uit de bocht. Brice Hortefeux, tot eind 2008 migratieminister, is de auteur van de meest "hippe" racistische grap van Frankrijk. Gefilmd door een amateur op een UMP-meeting, had hij het over Franse Arabieren ("beurs") als "Quand il y en a un, ça va... C'est quand il y en a beaucoup, que ça pose problème".

Eric Besson, overloper van de PS, die het beleid nu voert, komt over als een schurk zonder principes. Hij moest voor Sarkozy een "débat participatif" organiseren, waarbij de Franse burger op internet en op zijn prefectuur kan komen vertellen wat de essentie van "Frans zijn" uitmaakt. Op die manier ben je als beleidsmaker verlost van die vervelende intellectuelen, die anders het debat kapen, om uit te komen op een softe conclusie. Probleem: een derde van de bijdragen was rabiaat racistisch.

De oppositie reageerde intelligent. Martine Aubry gebruikte een schitterende zin van Charles de Gaulle: "Il n'y a que deux catégories de Français: ceux qui croient qu'il y a deux catégories, et ceux qui ne le croient pas", om het debat te klasseren waar het thuishoort: bij extreem-rechts. Voor de PS zijn de openbare diensten en de republikeinse gelijkheid de kern van de Franse identiteit. Ook voor een groot deel van de UMP-kiezers. Sarkozy lijdt met andere woorden aan "electoral overstretch". Hij kan niet op een duurzame wijze de kiezers van het FN bij zich houden. Ofwel worden ze mainstream rechtse kiezers, ofwel heeft hij er niets aan, want zijn eigen mensen verlaten hem.

b. "L'écologie, ça commence à bien faire"

Ter illustratie van de incoherente politiek op andere thema's: Sarkozy heeft bij het begin van zijn mandaat ingezet op ecologische maatregelen, surfend op de groene golf rond presentator Nicolas Hulot. Probleem: de landbouwers, die traditioneel rechts stemmen, bevinden zich in zware crisis. Hoewel Sarkozy (zoals elke Franse president) met hand en tand vecht om de Europese subsidies te behouden, krijgt hij het rurale ongenoegen te verwerken. Oorzaak: de "taxe carbone", of een extra belasting op benzine, die de regering om groene redenen wil invoeren. Wie op het platteland woont, gebruikt meer de auto. Gevolg: zal zwaarder belast worden dan iemand in de stad. Gevolg: platteland wordt nog onaantrekkelijk. Gevolg: het traditionele rechtse electoraat kiest liever voor het FN uit protest, of blijft thuis.

Sarkozy heeft dus twee bedreigingen:

- een FN in uitstekende vorm (22% in het Noorden, bijna 24% in de Provence, 17% gemiddeld in alle regio's waar het in de tweede ronde zat - het zijn bijna Vlaamse toestanden)

- ongeloofwaardigheid door te veel korte-termijndenken en een weinig presidentiële stijl, wat kiezers demotiveert

2) Linkse eenheid ?

54% bij de regionale verkiezingen, het zal velen doen dromen van een hogere roeping. Daar ligt meteen de bedreiging: zegedronken kunnen de socialisten de lessen van 2007 vergeten. In 2004 gebeurde bij de regionale verkiezingen ongeveer hetzelfde als nu. Rechts klapte in elkaar, links nam bijna alle regio's. Na ook een succes bij de Europese verkiezingen, ging iedereen ervan uit dat een linkse kandidaat het zou halen van Sarkozy. Ségolène Royal nam echter onverwacht de nominatie zonder steun van de partijtop. Hun oordeel over Royal als onbekwaam of gewoon gek lijkt misschien niet zonder grond, maar zo was ze ten dode opgeschreven. De linkse kandidaat in 2012 moet geloofwaardig én gesteund zijn.

- Gezien de verdeeldheid die ze creëert, zou het best Royal niet zijn. Helaas is ze met meer dan 60% herverkozen in Poitou-Charentes. De kans is dus groot dat ze desnoods zonder de PS kandideert in 2007. Wat op een ramp kan uitdraaien.

- Martine Aubry maakt een steeds soliedere indruk, na een eerste jaar van mediastilte. Ze heeft het voordeel de regels voor de interne selectie te controleren, en op lange termijn te werken. Bovendien lijken haar relaties met de groenen behoorlijk.

- Dominique Strauss-Kahn, die het IMF leidt (dankzij Sarko), is een steunpilaar van Aubry's verkiezing. Tussen Aubry, "DSK" en Laurent Fabius (voormalig eerste minister van Mitterrand) bestaat een pact. De best geplaatste kandidaat in de peilingen zal deelnemen aan de voorverkiezingen. Om te vermijden dat Royal wint. In 2007 kwamen Fabius en DSK apart op, met een beschamend resultaat tot gevolg; Fabius vroeg zich af wie er op de kinderen zou letten, als Royal verkozen zou raken. DSK is momenteel de peiling-populairste. Hij ergert zich aan het succes van Aubry, die heel goed voor eigen rekening kan rijden. Aubry kan de voorverkiezingen vroeg in 2011 leggen. Dan moet DSK kiezen: ontslag nemen bij het IMF en kandideren (met het risico dat hij verliest), of bij het IMF blijven en haar de vrije baan laten.

Er zijn daarnaast nog een reeks kleinere figuren, die hun eigen "kandidatuur voor de kandidatuur" hebben aangekondigd, maar de grootste brokkenmakers zouden toch Aubry, Royal en DSK moeten zijn. Alle drie staan voor een centrum-linkse PS, die voldoende modern overkomt om de middenklasse te overhalen. Inhoudelijk zijn er dus geen meningsverschillen. De PS komt coherenter over dan rechts

Maar de les van 2002 en 2007 geldt ook in 2012. Presidentsverkiezingen zijn ultra-gepersonaliseerd. En dus in het nadeel van links. Regionale verkiezingen zijn een optelsom van resultaten in baronieën. De (te sterke ?) interne democratie bij de PS loopt altijd uit op de vorming van machtsblokken, naargelang men tot de "vrienden" van de ene of de andere kandidaat behoort. "Open primaries" (zoals bij de Democraten in de VS) kunnen dat verhelpen, maar dan moeten de groenen absoluut deelnemen. Zoniet is de kandidaat weer gedecredibiliseerd.

Als de PS ernstig wil genomen worden, moet ze de verkiezingen ook ernstig nemen.

3) De dood van Bayrou, een kans voor Villepin ?
Bayrou, die in 2007 nog 17% van de stemmen haalde, is gekrompen tot onder de 5%. Het valt niet te lezen uit de naakte officiële uitslag, maar er ligt misschien een latente goudmijn in het centrum. 1 Fransman op 2 is niet gaan stemmen. Een kandidaat die zich "ni de gauche, ni de droite" opstelt en persoonlijk aanspreekt, kan verrassen. Hou Dominique de Villepin in de gaten.

Geen opmerkingen: