zondag, oktober 10, 2010

Een tragedie uit het leven van Lodewijk XIV


Even uw aandacht voor een zeer mooi geschiedenisboek: L'année des quatre dauphins van Olivier Chaline (prof 17de en 18de-eeuwse geschiedenis aan de Sorbonne). Zoals de rode band rond het boek het aangeeft, vertelt de auteur een "tragedie uit het leven van Lodewijk XIV" over een goede 200 pagina's A5.

Lodewijk XIV is op veel vlakken een "grand homme". Als je naar de sociale omstandigheden van zijn tijd kijkt, valt ook zijn fysieke duurzaamheid op: Lodewijk regeert van 1643 tot 1715, of gedurende 72 jaar. In een periode waar de levensverwachting laag ligt en de geneeskunde het bij bloedzuigerskuren houdt, is dat eerder uitzonderlijk. Als regerend vorst ziet Lodewijk meerdere collega's sterven: de ongeveer even oude Leopold I van Oostenrijk verdwijnt in 1705, diens zoon Jozef in sterft in 1711, Willem III van Engeland/Nederland in 1701, Anna van Groot-Brittannië in 1714, de jongere Karel II van Spanje in 1700, diens vader Filips IV in 1665, de Grote Keurvorst van Brandenburg in 1688... Hij verslijt meerdere generaties generaals (Condé-Turenne, Luxembourg-Catinat, Villars-Vendôme) en ministers (Le Tellier-Lionne, Louvois/Colbert, Torcy/Chamillart/Pontchartrain).

Bij een dergelijke reeks is het natuurlijk onvermijdelijk dat je ook je eigen kinderen en kleinkinderen overleeft. 1712 is voor Lodewijk XIV een persoonlijk "annus horribilis": eerst sterft zijn zoon, de eeuwige troonopvolger Monseigneur of "Grand Dauphin" (1662-1712). Snel daarna volgen zijn oudste kleinzoon de hertog van Bourgondië (1682-1712) en diens echtgenote Marie-Adélaïde van Savoye. Kort daarna ook nog eens hun eigen oudste zoon, de amper vijfjarige hertog van Bretagne (1707-1712). Uiteindelijk blijft de 74-jarige koning over met de kleine en ziekelijke achterkleinzoon Lodewijk van Anjou (twee jaar). Hij is nummer vier in de rij, vandaar de titel van het boek.

Het Hof van Lodewijk XIV telt meerdere beroemde schrijvers: de kroniekschrijver Dangeau, de memorialist Sourches en natuurlijk de hertog van Saint-Simon. Chaline vergelijkt hun verhalen, put uit de correspondentie van Lodewijks maîtresse en morganatische echtgenote Madame de Maintenon en graaft nog een paar andere getuigenissen van functionarissen en geestelijken op. In verschillende lagen pelt hij vervolgens de lagen van de ui af, beginnend met de naakte feiten, naar de religieuze componenten (Monseigneur sterft zonder de communie te hebben ontvangen, wat Lodewijk traumatiseert tot zijn eigen overlijden in 1715), de formele reacties van de monarch en de verkeerde interpretaties van Saint-Simon (die hem als een hautain en gevoelloos figuur afschildert), tot de politieke context.

1712 is immers ook staatkundig geen gemakkelijk jaar voor Lodewijk. Zijn kleinzoon Filips van Anjou (1682-1746) zit wankel op de troon van Spanje en Frankrijk moet alleen het hoofd bieden aan een grote Europese coalitie, die het liefste de veroveringen van Lodewijk ongedaan zou maken. Sinds november 1711 heeft hij de Engelsen kunnen losweken uit het vijandelijke kamp, maar een Oostenrijks-Hollands leger klopt nog altijd aan de deur. Pas met de slag van Denain zal Villars de geallieerden van Eugenius van Savoye kunnen terugwijzen...

Chaline brengt met veel zin voor detail een heel mooie "zoom" op de oudere Lodewijk XIV. In de portretten van de monarch evolueert de Zonnekoning van een triomferende Augustus tot een Bourgogne-drinkende grijsaard die in een rolstoel door de tuinen van Versailles wordt geduwd. Dit heeft onvermijdelijk implicaties voor 's mans psychologie en de manier waarop hij zijn koningschap ziet. Wie Lodewijk politiek wil analyseren, kan niet voorbij aan zijn menselijkheid. Chaline doet dit in een boek zonder pretentie (zonder voetnoten), in een mooie literaire stijl, gericht op een groot publiek. Direct en aansprekend, zoals de lessen die ik bij hem kon volgen in 2007-2008...

Chaline schreef ook een zeer gesmaakte Règne de Louis XIV, die in eenzelfde verhalende stijl thematisch het Frankrijk van de zeventiende en vroege achttiende eeuw tot leven brengt. Bekroond met een prijs van de Académie en intussen ook uitgekomen in pocketeditie. Evenzeer een aanrader.

Geen opmerkingen: