zondag, oktober 03, 2010

Petit détour parisien

De afgelopen drie dagen was ik in Parijs om een colloquium bij te wonen in de École normale supérieure. Tijd voor een kleine boekenstrooptocht bij Compagnie in de Rue des Écoles en uiteraard de kans om wat Franse kennissen te bezoeken, het nieuwe "trendy" 10de arrondissement (tussen Grands Boulevards en Gare du Nord) te ontdekken... en een typisch Franse betoging tussen Place de la République en Place de la Nation te monsteren.

(Falung Gong-manif aan het Hôtel de Ville)


(Librairie Compagnie, mijn favoriet)

(good old Sorbonne)


(Louis XIV op de Place des Victoires)

(de Cité internationale, waar ik terug zes maand zal doorbrengen vanaf januari)





(ENS binnenkoer, GSM-foto's toch niet optimaal)


(collège Sainte-Barbe, waar de rechtshistorici van Paris II arbeiden)



Tijdens mijn Parijse studiejaren (2007-2009) ben ik wat gefascineerd geraakt door deze optochten van bont gekleurde protestlegers, die mentaal vrij ver staan van België. Frans links is vrij utopistisch. Het mobiliseert mensen door een half-mystiek discours te gebruiken. Veel begrippen zijn eigenlijk quasi-sacraal ("pacte républicain", "lutte sociale") en komen voor buitenstaanders erg fetisjistisch over. In de Franse politieke cultuur is het echter perfect logisch dat ze mobiliserend zijn.
De protestbeweging tegen de pensioenhervorming gaat deels over harde, rationele argumenten (Is het aanvaardbaar om pas een volledig pensioen op 67 toe te kennen, als je weet dat jongeren pas laat aan een job raken en ouderen de laatste jaren van hun carrière in de werkloosheid doorbrengen ? Kan je de financiering van de pensioenen enkel laten rusten op werkgeversbijdragen op het loon ?) en over het mindere belang dat men in Frankrijk hecht aan materiële waarden (geld en werken zijn voor de meeste mensen geen doel, maar een middel om zich te ontplooien in hun privé-leven). Dat is de reden waarom nu ook studenten en werknemers uit de privé-sector hebben mee betoogd. Op de vorige actiedag, midden in de werkweek, trok vooral het overheidspersoneel de straat op (onderwijs, openbaar vervoer).



De harde kern van de betogers, echter, keert altijd terug. De Franse vakbonden zijn minder representatief dan de Belgische en moeten hun gelijk op straat halen. Ze zijn dus erg links georiënteerd en zitten eigenlijk nog steeds in een klassenstrijdlogica. Ze zien hun belangenbehartiging los van politieke partijen en leven in een compleet antithetische verhouding met "het patronaat". Zo is het nog maar vrij recent (sinds 2008) dat de Parti Socialiste prominent mee paradeert in Parijs.

Ondanks die sterke tegenstelling raken de grotere vakbonden ingekapseld in het systeem, zoals bij ons. Sarkozy deed in het begin van zijn termijn een hervorming in die zin (beperken van het aantal gesprekspartners, criteria voor representativiteit vastleggen) en probeerde ook de vakbonden aan zich te binden door apart met hen te onderhandelen in 2005, toen het land plat lag tijdens de protesten tegen het Contrat de Première Embauche van zijn aartsrivaal Villepin. De CFDT, bijvoorbeeld, is een vakbond van de "tweede generatie" en leunt eerder aan bij het Belgische ACV (christen-democratisch, centrum-links). Zelfs de grote communistische CGT is de facto een deel van het economisch beslissingsproces. Niets kan dit beter illustreren dan de zwartgeldschandalen die een paar jaar terug aan het licht kwamen in de metaalsector, waar miljoenen Franse frank in enveloppen werden toegeschoven aan de vakbonden door de patrons. Twee partijen die elkaar op de tv naar hartelust de huid vol schelden.

Dat het discours desondanks zo fel en antithetisch blijft, ligt voornamelijk aan de kleinere vakbonden, zoals Sud, dat een fel anarchistische inslag heeft. De hevigste slogans en onaangekondigde stakingen (voornamelijk in het openbaar vervoer of de elektriciteitsmaatschappijen) komen steevast van hen (cf. de gekleurde vlaggen op de foto's). Het is in elk geval een fascinerend schouwspel om honderdduizenden mensen te zien defileren over brede boulevards. Dat bestaat in België gewoon niet meer. De betoging die zaterdag in Parijs uitging, was helemaal niet uitzonderlijk. Toch had ze evenveel deelnemers als de Witte Mars in 1996, en drie keer meer dan de "Europese" vakbondsbetoging in Brussel van de vorige woensdag.

Ik denk dat Frankrijk nog wel een paar weken over-en-weergeroep zal kennen. Misschien zelfs met een "grêve reconductible", die openbaar vervoer en onderwijs voor opeenvolgende dagen plat legt.


Zonder twijfel zal Sarkozy al een paar toegevingen in de achterzak zitten hebben. Met als potsierlijk décor de joelende verkozenen in het Palais du Luxembourg (waar de Senaat zich moet uitspreken over de pensioenwet, maar parlementairen hebben in Frankrijk zo goed als niets te zeggen, alle macht zit in het Élysée) zal er wel een compromis uit de bus komen. PS en UMP zijn het bijvoorbeeld eens over het principe dat je langer moét bijdragen, als je langer in gezondheid leeft . De discussie over pensioen op zestig jaar is een pure symboolkwestie. Alleen radicale partijen als de Nouveau Parti Anticapitaliste vinden dat je op 60 met een volledig pensioen wegkan. De PS wil de zestig jaar (die Mitterrand in 1981 heeft ingevoerd) behouden... voor wie voldoende heeft bijgedragen (45 jaar). De facto gaat dit over mensen die al op hun vijftiende zijn beginnen werken.

De échte discussie in Frankrijk is, opnieuw, de jongerenwerkloosheid. Er wordt te lang gestudeerd (tot 26,27...) zonder dat dit noodzakelijk uitzicht geeft op een job. De schuld hiervoor ligt deels bij het universitaire systeem: een "leerkrediet à la française" zou bijvoorbeeld al een goede stok achter de deur zijn om mensen sneller te heroriënteren. Toch lijkt het me vrij duidelijk dat ook de werkgevers misbruik maken van het relatieve overaanbod aan arbeidskrachten en van het algemene gebrek aan zelfvertrouwen in de Franse samenleving. De verhalen over opeenvolging van niet-betaalde stages (waarbij de stagiair goed geëvalueerd wordt, maar geen job aangeboden krijgt, omdat een andere stagiair zijn plaats overneemt) zijn legio. Werkloosheid wordt aanvaard als een fataliteit. Wat trouwens absoluut niet aan de uitkeringen ligt (in Frankrijk is de uitkering beperkt in de tijd, waardoor de welvaartsval zeer steil kan worden als de situatie niet opgelost raakt).
Ik vind het in elk geval opvallend hoe zwartgallig en weinig dynamisch doorsnee Franse jongeren denken over hun eigen professionele toekomst. Meestal voelen ze zich opgesloten in hun eigen specialisatie, die -behoudens slagen voor een concours bij de overheid- geen uitzicht biedt op een job. (dit is natuurlijk niet van toepassing voor de gelukkigen die het circuit van de grandes écoles volgen...)









(verklaring: andouillette AAAA = bloedworst; AAA = notering van Frankrijk bij de ratingbureau's, de regering schermt met dit argument om een hervorming door te voeren < met een veel grotere schuld en dito deficit dan Duitsland, heeft Frankrijk momenteel nog dezelfde rating)

(Minister Woerth, de man van het Bettencourt-schandaal, had in de Assemblée Nationale een socialistisch kamerlid uitgescholden voor "collabo")

(dat bedoel ik dus, met irrationele, half-mystieke en door hun polarisatie mobiliserende woorden)






(Fouquet's = duur restaurant op de Champs Élysées, waar Sarkozy zijn verkiezingsoverwinning in 2007 ostentatief en met veel "bling bling" is gaan vieren met de belangrijkste "patrons" uit de Franse beursindex CAC 40)






(de "mannen van de Sud")

(het woord "grêve reconductible" betekent dat je de komende weken Frankrijk beter vermijdt)






(de massa beneden aan République)





Geen opmerkingen: