zondag, februari 06, 2011

Wees verontwaardigd... en vergeet het verzet niet


In Frankrijk kent het pamflet "Indignez-vous!" ("wees verontwaardigd") van oud-gedeporteerde Stéphane Hessel (°1917) een groot succes. Hij spoort de burgers (en vooral de jeugd) aan zich sterker te verzetten tegen onrecht en machthebbers consequent ter verantwoording te roepen. Het schrijfsel is een herinnering aan de enorme duw in de rug die de oorlog is geweest bij het ontstaan van de Sociale Zekerheid, de Europese integratie en de verdere democratisering van de Westerse samenlevingen.


Het verzet tijdens WOII heeft in Frankrijk een groot prestige, aangezien het symbool staat voor het doorleven van de "echte", republikeinse waarden (vrijheid, gelijkheid, solidariteit) onder de Duitse bezetting. Dit in tegenstelling tot de evenzeer wijd verspreide collaboratie (Vichy)- of accomodatiementaliteit, die tot op vandaag nog gevoelig ligt (onder andere voormalig president François Mitterrand had een administratieve functie met enig gezag in de eerste jaren van Vichy). Het programma waarmee boegbeelden uit het verzet in 1943-1944 naar voor kwamen, vormde de basis voor de Sociale Zekerheid en voor het algemeen herstichten van de Republiek.

De beleidsverantwoordelijken konden moeilijk anders dan dit relatief linkse geheel, dat in de lijn lag van de verwezenlijkingen van de regering-Blum, die in 1936 aan de macht kwam (Volksfront van Communisten, Socialisten en Radicalen), ten uitvoer brengen. Blum werd overigens gedeporteerd naar Büchenwald door Pétain, na een schijnproces.

Het gemeenschappelijk programma van het verzet is een belangrijk moment in de Franse geschiedenis, aangezien het de hele Franse politiek duurzaam centrum-links/etatistisch verankert. Als de 'gaullistische' vleugel van Sarkozy's partij vandaag een stuk etatistisch is, ligt dat niet alleen aan de Gaulle zelf (in Londen/Noord-Afrika), maar ook aan het publiek (in Frankrijk!) waar hij zijn stempel op probeerde te drukken. Door het diskrediet van Pétain (die zelf ijverig anti-semitische propaganda verspreidde) lag het veld open voor een gematigd centrum-rechts... dat zonder problemen de banken nationaliseerde !

Wat meteen het hele politieke debat ernstig naar links heeft verschoven. Tot in de jaren '80 haalde de Communistische Partij met gemak meer dan 20%. Dat Frankrijk in de Vijfde Republiek amper 14 jaar een linkse president heeft gekend en 15 jaar een linkse eerste minister, heeft niet gezorgd voor een radicaal andere koers: ook "rechtse" politici zijn er als de dood voor om te raken aan de verworvenheden van na de oorlog (met uitzondering van Giscard en Sarkozy, wat dan ook te merken valt aan hun populariteit).


Jean-Noël Jeanneney komt in zijn wekelijkse radio-uitzending op France Culture terug op de periode van de Conseil National de la Résistance met Claire Andrieu, net als hij professor aan de École doctorale van Sciences Po (beiden animeerden een paar jaar terug een zeer interessant methodologisch seminarie toen ik er zelf nog student was).

Geen opmerkingen: