vrijdag, juli 29, 2011

Demondialisatie ?

Overheidsschuld is, zoals voorspeld, de nieuwe inzet van een financiële storm (zie ook de bijdrage van Michel Rocard in The Social Europe journal). Net zoals in de subprime-crisis lijken winnaars en verliezers dezelfde. Banken en hedge funds winnen, overheden en belastingbetalers (voor de overgrote meerderheid fysieke personen) betalen de rekening. Uiteindelijk komt het hele verhaal neer op een extra transfer van de meerderheid van de burgers naar een minderheid, die eigenlijk kan free-riden (profiteren zonder risico) op een omgekeerde solidariteit.

Dat is geen extreem-links idee, maar een realiteit die zowaar ook door het 'krenterige' Duitsland wordt erkend. Griekenland redden, is eigenlijk de (Franse) banken redden. Die gespeculeerd hebben op Grieks staatspapier, in de hoop een groot deel van de woekerrente van de obligaties op balans te kunnen zetten. Als je speculeert (en dus risico's neemt), moet je je verlies dragen.

Het nieuwe reddingsmechanisme lijkt daar enigszins aan tegemoet te komen (door o.a. de rente te laten vallen bij tussenkomst van het Europees noodfonds). Desondanks blijft de vraag hoe je de roekeloze financiële wereld verantwoordelijk kan maken voor zijn eigen wangedrag. En vermijden dat dit de overheid verplicht tot het amputeren van haar dienstverlening tegenover de burger.

Voor sterkere regulering (verplicht opsplitsen van hedge funds en banken, zodat ze niet meer 'too big to fail' zijn, transactietaks, meerwaardebelasting op beursspeculatie) is helaas geen politieke meerderheid. Arnaud Montebourg spreekt zich in Libération uit tegen besparingsfetisjisme dat niets doet aan de oorzaken van de schuldencrisis. Er lijkt een beweging aan de gang (Duitsland, Frankrijk, Engeland) om tegelijk:
- te snoeien in uitgaven die ten goede komen aan de middenklasse
- de belastingen te verlagen voor wie kapitaal in handen heeft
- speculatie op de financiële markten niet af te remmen (banken investeren bij wijze van spreken ons belastinggeld in risicovolle beleggingen, om snel genoeg terug rendement te hebben, i.e. bonussen en dividenden uit te keren, in belang van hun personeel en aandeelhouders)

cf. uit het interview met Montebourg:
"Elle [de règle d'or, of inschrijven van begrotingsevenwicht in de Grondwet] revient à dire que la finance et ses exigences sont plus fortes que ce que peuvent décider les citoyens et leurs élus, et que toute action politique disparaît derrière des règles technocratiques. Keynes disait que “la difficulté n'est pas de comprendre les idées nouvelles, mais d'échapper aux idées anciennes”. La règle d'or, c'est l'ancien monde, celui antérieur à l'écroulement du système financier."

In Le Monde Diplomatique van komende maand ("La démondialisation et ses ennemis") probeert Frédéric Lordon de tegenbeweging tegen deze cocktail in kaart te brengen. Kort samengevat: de tweedeling van de Europese samenlevingen tussen een bijzonder rijke bovenklasse en een steeds grotere groep geprecariseerden is een gevolg van de concurrentie tussen loontrekkenden. Dat systeem is niet vol te houden, want kan er ook niet toe leiden dat bijvoorbeeld China op Westers niveau geraakt: kapitaal is altijd mobiel en zal wel een andere zone vinden waar het goedkoper is om te investeren.

Het opengooien van markten is (de facto) geconstitutionaliseerd op bovenstatelijk niveau (WTO, EU), waar de democratische legitimiteit erg beperkt is. Wie zijn job verliest, kan het beleid dat daartoe leidt, niet veranderen door te gaan stemmen. Tegelijk bestaan die 'hogere' niveau's en actoren als multinationale ondernemingen ook uit fysieke personen, die ze gebruiken om te ontsnappen aan solidariteit via belastingen in hun eigen land. Deze transnationale klasse kan zich grotendeels uit de staat 'terugtrekken'. Door de verstrengeling van elite-netwerken heeft de bevolking er via haar politici ook nauwelijks vat op.

cf.Lordon:
La rupture avec les alternances sans alternative prend alors le nom simple de « démondialisation »

Vandaar het nieuwe idee van 'demondialisatie'. Op zich niets nieuw ten opzichte van 'andersglobalisatie'. De basisideeën zijn dezelfde (zie ook Montebourgs bijdrage op atlantico.fr en op zijn eigen site): de vrije circulatie van kapitaal en goederen moet beantwoorden aan sociale en ecologische standaarden: ongegeneerd winstbejag, dat vrij spel heeft op globaal niveau (zie bijvoorbeeld de productiepraktijken van Apple in China), moet democratisch worden uitgewist. Aangezien dat op wereldniveau toch niet lukt, en Europa politiek totaal geblokkeerd zit, probeert men naar het nationale niveau terug te grijpen.

Dat is m.i. ook de enige realistische oplossing: wie 'Europees protectionisme' wil (= belastingen aan de buitengrenzen, die jobs binnen de grenzen moeten houden), moet dat realiseren in de Europese Raad (als overlegorgaan) of de Raad van Ministers (als wetgever), en via consensus tussen de grote lidstaten. De Unie is en blijft een Unie van staten, gebouwd op verdragen. En geen unie van mensen, gebouwd op een grondwet. Zonder Europese verkiezingen, en een duidelijk identificeerbaar Europees politiek korps, kan er nooit een Europees beleid komen. Om Europese verkiezingen te hebben, is er eerst consensus tussen de lidstaten nodig...

Het debat is natuurlijk puur academisch (wat ook blijkt uit het artikel van Lordon). Montebourg worden niet veel kansen toegedicht om de socialistische kandidaat te worden in 2012. Gesteld dat hij de investituur krijgt, moet hij nog de Franse kiezer overtuigen (die niet houdt van Europa, maar eigenlijk ook niet van economische avonturen) en uiteindelijk ook de Duitsers (waar de volgende verkiezingen pas in 2014 komen).

Desondanks is het goed dat alternatieve ideeën zich duidelijk clusteren en structureren. Niemand weet of het bovenstaande schema (financiële wereld maakt putten - belastingbetaler vult die - sterke besparingen - dalende levensstandaard - dalende lonen - stijgende inkomsten aandeelhouders) zal blijven doldraaien zoals de laatste jaren. De bevolking moet dan een alternatief hebben voor xenofoob populisme à la Tea Party. Het is geen toeval dat Marine Le Pen met een 'sociaal' gezicht in economisch zwaar getroffen regio's succes heeft. Een sterk, maar initieel minoritair, idee trekt uiteindelijk ook centrum- en beleidspartijen aan en is niet gedoemd om marginaal te blijven.

Geen opmerkingen: