woensdag, augustus 03, 2011

Maingain middeleeuws ?


Bruno Tobback verklaarde vorige week op Matin Première dat een corridor eisen tussen Wallonië en Brussel "middeleeuws" is, "zoals Karel V die een weg wil om naar zijn gebieden te trekken".

Ik ga zeker akkoord met de redenering dat Brussel de hoofdstad van België is, en corridors alleen maar in een niet-Belgische logica zin kunnen hebben.

Toch vraag ik me af of het juist is om dit "middeleeuws" te noemen. Waarom ? De situatie van Brussel (sterk Franstalig gebied) ten opzichte van Wallonië doet eerder denken aan die van de vele feodale enclaves die onze streken (en heel Europa) kenmerkten... in de Middeleeuwen. De overgang naar territoriale gehelen, waar één soeverein heerst, is eigenlijk veel "moderner".

Enclaves met elkaar verbinden om tot een homogeen grondgebied te komen, dat is "juré craché" Lodewijk XIV, een dikke anderhalve eeuw later dan Karel V. Lodewijk heeft bij zijn veroveringen in de Elzas en de Zuidelijke Nederlanden de enclaves willen uitroeien, door al het grondgebied ertussen eenvoudig te annexeren. In de Elzas gebeurde dit door de "Chambres de Réunion" binnen de regionale Parlementen (koninklijke gerechtshoven), die eenzijdig de feodale leenheren daagden, om hen vervolgens te vragen hun eed van trouw aan de Franse koning, en niet langer aan de Keizer af te leggen. Op die manier verbrak Lodewijk XIV de band van de lokale heren met het Keizerlijke leenrecht (meerdere lokale heren behoorden tot de Rijksadel)... en schond hij ook de verdragen van Westfalen (1648), waar slechts beperkte gebieden onder Franse soevereiniteit kwamen. De Franse aanspraken werden echter gegrond op een relatief nieuw juridisch beginsel: dat van de soevereiniteit: van zodra een leen kon gezien worden als een dependentie van een ander leen, dat de Koning van Frankrijk reeds bezat, werd het statuut van de leenman in kwestie als "onmiddellijke rijksstand" (= rechtstreeks afhangend van de rijksdag) voor onbestaande gehouden.

In de Zuidelijke Nederlanden sloot Lodewijk eerst de vrede van Aken af (1668, waarbij grote Franse tentakels tot diep in de Zuidelijke Nederlanden reikten, onder andere via Oudenaarde) en vervolgens die van Nijmegen (1679, waar de Franse veroveringen op een min of meer rechte lijn worden gezet). Tussen de verdragen door probeerden commissarissen van de Spaanse en Franse regering zoveel mogelijk te knabbelen aan de bepalingen van het verdrag (net zoals Maingain dat vandaag doet met de indeling in taalgebieden in artikel 4 van de Grondwet).

(kaart van de "corridors" die de Vrede van Aken in de Zuidelijke Nederlanden instelde; voorbode van latere Franse annexaties, want dienend als pasmunt en praktisch niet erg nuttig => alle grenzen waren ook douanegrenzen, waardoor om de haverklap tolbureau's het handelsverkeer bemoeilijkten; de "enclaves" komen op zich niet voort uit het verdrag van Aken, maar uit de oudere feodale onderbouw van het systeem - niet te zien op deze kaart, aangezien het soms om gehuchten gaat)

Een beetje zoals Maingain nu, dus. Zie daarover het standaardwerk van Nelly Girard d'Albisson, Genèse de la frontière franco-belge: les variations des limites septentrionales de la France de 1659 à 1789. Voor het Waalse geval (waar alles nog veel ingewikkelder is inzake bv. Chiny en Luxemburg, zie Hervé Hasquin, Louis XIV face à l'Europe du Nord, Brussel: Racine, 2005).

Misschien zou een middeleeuwse logica (grondgebied volgt de persoonlijke verhouding tussen degene die het bezet, en degene van wie hij het in leen heeft) veel beter passen bij de huidige band tussen Brussel als hoofdstad en Wallonië: Waalse vazallen (burgemeesters/parlementsleden voorzover ze een eigen "fief" houden) beschikken over een overgangsrecht naar de hoofdstad, maar zonder dat dit iets verandert aan de banden tussen andere vazallen (Vlaamse, Brusselse burgemeesters en dignitarissen) van dezelfde leenheer (Albert) en die laatste, vorst van wie ze hun eigen landen in leen houden. Hetzelfde geldt dan voor 's konings onderdanen over het hele grondgebied. Een homogenisatie van het grondgebied, zoals Maingain die vraagt, komt eigenlijk pas veel later... Dus kan je zijn plan maar moeilijk middeleeuws noemen.

Geen opmerkingen: