dinsdag, oktober 16, 2012

Chez Türkenlouis

Even genoeg over de Belgische politiek. Sinds 1 oktober verblijf ik in Duitsland in het kader van mijn doctoraat -met de bedoeling me af te zonderen van Heimatliche verplichtingen, en gewoon door te schrijven. Einde september zat ik aan ongeveer 240 pagina's in de taal van Shakespeare. Het is de bedoeling dat er hier flink wat bijkomen. In de schitterende bibliotheek -en creatieve onderzoeksomgeving die in Heidelberg voorhanden is, zou dat geen probleem mogen zijn.

(zicht op de achterzijde)



Bovendien... brengt mijn onderzoek zowat overal in Europa spontaan links met het plaatselijke patrimonium. Wie mijn boek over de Spaanse Successieoorlog gelezen heeft, herinnert zich vast de contributiecampagne (= geld invorderen op vijandig gebied, onder dreiging van plundering) van het Franse leger in de boven-Rijn, na het doorbreken van de zogenaamde "lijnen van Stollhofen"

Oorlog moest in de nieuwe tijd zichzelf voeden: een leger was erg kostelijk te onderhouden. Daarom werd het onderhoud vaak "geëxternaliseerd" op de vijand. Aanvoerders konden zo de immer dramatische financiële toestand van hun eigen monarch wat minder belasten, en en passant zichzelf verrijken. De Franse maarschalk Villars, een van de grootste bevelhebbers van Lodewijk XIV, en grote concurrent van de hertog van Vendôme (die de Slag bij Oudenaarde verloor in 1708), heeft in Zuid-Duitsland (nu het Land Baden-Württemberg) duchtig geld binnengerijfd, "pour engraisser son Vaux". Villars bewoonde het kasteel van de door Lodewijk XIV na een schijnproces opgesloten controleur-generaal van financiën, Nicolas Fouquet. Zijn veldtochten dienden -onder andere- om het geheel wat op te leuken. Hij stuurde dan ook zijn mannen uit tot Karlsruhe of Stuttgart, om geld binnen te halen.

(de vergulde Juppiter op het dak)

Nu, een van de punten op zijn route was het kasteel van Rastatt, vanaf 1705 gebouwd door Ludwig von Baden. De markgraaf was een van de belangrijkste generaals van de Habsburgse Keizer Leopold I. Net als Eugenius van Savoye had hij in de Turken- en Balkanoorlog (1683-1699) een paar belangrijke veldslagen en belegeringen gewonnen. Vandaar ook de bijnaam "Türkenlouis".



Als beloning kreeg hij de hand van de tweede dochter van de Saxen-Lauenburg-familie. Naar verluidt een "wahre Liebesehe", ondanks het toch wel erg gearrangeerde karakter. Gevolg: Baden had plots geld, en moest het dan nog niet uitgeven aan maîtresses ook... Blijkbaar wel net niet genoeg om zich naar een keurvorstentitel te kopen, of om koning van Polen (een electieve troon, die in 1700 vrijkwam) te worden. Maar wel voor een schitterend paleis. 

Ironie o ironie, want Baden sterft in 1707, na een aantal flinke ruzies met Eugenius. Baden voerde het nogal machteloze en onderbemande Rijksleger aan, dat de onmiddellijk tegen Frankrijk gelegen gebieden moest beschermen tegen plundering (vandaar ook de fameuze "lijnen van Stollhofen", naar een plaatsje dicht tegen de Rijn). Nog tijdens de Negenjarige Oorlog (of "Orléanse Successieoorlog", zoals men hem hier graag noemt), hadden de Fransen onder Mélac Heidelberg geheel in puin geschoten. Dankzij Lodewijk XIV is de stad daarna opgebouwd in een mooi geometrisch, 18de-eeuws patroon. En inspireerden de idyllische ruïnes van het kasteel meer dan één dichter.

(het complex aan Rijnversterkingen, Franse stafkaart in het WGM)

Soit, passons. Türkenlouis' prachtige stadsslot, dat erg gelijkt op dat van Mannheim, opgetrokken door de Paltsgraven (die ook in Heidelberg, Gullik en Berg heersten), werd voortaan voor twintig jaar met ijzeren hand geregeerd door zijn echtgenote. 

(familie-foto-album in de centrale koepelzaal)






In 1714 krijgt die zowaar Villars opnieuw op bezoek. Keizer Karel VI had geweigerd om in april 1713 in Utrecht vrede te sluiten met Frankrijk. Dit uit onvrede met de manier waarop zijn bondgenoot, Groot-Brittannië, hem in de steek had gelaten door met Lodewijk XIV "een Quickietje te placeren" in 1711. Geen verstandige keuze ! De Republiek der Verenigde Provinciën, blauw betaald aan subsidies voor ontelbare Duitse soldaten, liet de Keizer ook vallen, en stapte in Utrecht uit de oorlog. Alleen met een paar Duitse bondgenoten, maar zonder zijn twee geldschieters, was Karel niet opgewassen tegen de macht van het Franse leger.

 Prentje uit het WGM over de onderhandelingen in Rastatt, die veeleer en petit comité verliepen. Even later kwam een congres in Baden bijeen voor de vrede tussen Frankrijk en het Rijk, dat de hele beau monde van het Duitse Rijk verenigde


Lodewijks leger, The Giant of the Grand Siècle, in de woorden van de Amerikaanse historicus John A. Lynn, rolde dan ook vrij gemakkelijk door en over de Duitse vestingen langs de Rijn: Landau, Kehl, Philippsburg... alles moest eraan geloven. Eugenius van Savoye, die eerder al in 1712 geklopt was door Villars bij Denain in het Noorden van Frankrijk, besloot eind 1713 om toch te praten.

(de kaarsrechte weg naar Frankrijk vanop het kasteel van Rastatt)


Beide mannen, de interne en de externe concurrent van "Türkenlouis", vergaderden... nota bene in diens paleis ! De Vrede van Rastatt, waarbij Karel VI instemt met alles wat Frankrijk en Groot-Brittannië onderling bedisseld hadden in 1711, wordt getekend in het bureau van Ludwig von Baden (helaas waren foto's in de appartementen niet toegestaan).

(troepenmonstering in Hannover, 1735, door de keurvorst-Britse koning George II, WGM, Rastatt (kopie))

Dat Lodewijk XIV en het antagonisme van Zuid-Duitsland en de Zonnekoning ook voor "Türkenlouis" erg belangrijk waren, blijkt uit de opstelling van het slot, dat een politiek programma verraadt: op het dak prijkt een vergulde Juppiter, die met bliksemschicht in de hand klaar staat om een uit de richting van Frankrijk aanstormende Phaeton (in rechte lijn 40 kilometer verder ligt Louisbourg, vesting van Vauban), uit te schakelen. 

Juppiter (nu binnengezet, replica op het dak)

Binnenin wordt, in de centrale ontvangsthal op de eerste verdieping, die erg overeenstemt met die van Mannheim (die ik bij mijn verblijf in Frankfurt in januari 2010 bezocht), een galerij van markgraven gadeslagen door kaalgeschoren, gevangen Turken, die een overdadig plafond ondersteunen. Baden liet alles inrichten door Italiaanse architecten en schilders, die zich met marmer of stucco volledig hebben laten gaan. Het geld van Saksen-Lauenburg werd goed besteed...

Gevangen Osmanen die de glorie van von Baden stutten


Rastatt is niet alleen voor Türkenlouis, de overwinnaar van Boeda (Ofen) en Slankamen (en om die reden soms belangrijker genoemd dan Eugenius in de Turkenoorlog), belangrijk. Het kasteel herbergt ook het Wehrgeschichtliches Museum, dat een overzicht geeft van oorlogvoering in en door Duitsland sinds de 17de eeuw. Ook een aanrader (voor wie van uniformen, portretten en landkaarten houdt; maar wie doet dat niet, natuurlijk ?). 
 (slag bij de Berezina, WGM)

(slag van Slankamen, een van de successen van Türkenlouis, WGM)

(Frans-Duitse oorlog, scène uit de belegering van Parijs, nagespeeld met soldaatjes ^^)

 (huzarenkoffiekopje, HGM)

 

 (verschillende types piekenhelmen in het Duitse Rijk, die de interne geografische diversiteit reflecteerden, vb. in Baden heerste -formeel- nog een apart huis tot aan de Weimarrepubliek)

Bovendien zit in de andere vleugel de Erinnerungstätte van de Duitse Vrijheidsbewegingen, een succursaal van het centrale Bundesarchiv. De revolutie van 1848 komt aan bod, maar ook de opstand van de Silesische wevers, of de Val van de Muur.



Mérite un détour !

Geen opmerkingen: