maandag, januari 31, 2011

Appel à contributions: 3e Rencontres d'histoire du droit de la Fondation Biermans-Lapôtre (Paris, 13 mai 2011)

LA FORMATION DES JURISTES, DU MOYEN ÂGE À L’ÉPOQUE CONTEMPORAINE 
 TABLE RONDE THÉMATIQUE


3e Rencontres d’histoire du droit de la Fondation Biermans-Lapôtre, le 13 mai 2011
Cité internationale universitaire, Paris
Avec le soutien du Fonds de la Recherche Scientifique (FWO) et de la Fondation Biermans-Lapôtre


Inaugurées en 2009, les Rencontres d’histoire du droit de la Fondation Biermans-Lapôtre réunissent des historiens du droit des universités belges (flamandes et francophones) et des universités françaises.

Elle a pour objectif premier de donner l’occasion aux doctorants et aux jeunes chercheurs de présenter leurs travaux en même temps que des professeurs et des chercheurs confirmés. L’édition 2011 sera organisée sous la forme d’une table ronde thématique autour de « la formation des juristes ». Les débats seront introduits et dirigés par le Prof. Dr Alain Wijffels (UCL/Leyde/CNRS) et le Prof. Dr Georges Martyn (UGent) en fera les conclusions.

Il s’agit avant tout de partager les résultats de nos recherches sur ce thème d’actualité, la question de la « formation » et du sens de celle-ci ayant été, et pas seulement dans les facultés de droit, repensée depuis l’entrée en vigueur du traité de Bologne et les réformes qu’il a entraînées.

Nous invitons les participants à aborder ce thème transversal sous des approches multiples :
- Dans une approche biographique ou de généalogie intellectuelle, il s'agit de retracer l'itinéraire intellectuel d'un juriste professionnel ou d'une figure de la doctrine et ainsi de voir dans quelle tradition il a puisé les concepts qu'il applique dans la pratique ou élabore dans des écrits savants. Les concepts acquis peuvent provenir d’enseignements juridiques ou méta-juridiques : quelles autres disciplines le juristes est-il censé maîtriser ? Quel a été le rôle des sciences humaines et aujourd’hui, de l’histoire du droit, dans le développement des formations juridiques ?

- L'interrogation permet aussi de confronter théorie et pratique du droit à travers les âges. Pour un pays comme la France, par exemple, les praticiens (avocat, juge, procureur) dominaient les débats de l'Ancien Régime et non les professeurs, à l’inverse de la situation en Allemagne. Cependant, vu l'absence de motivation des jugements (ce qui n'advient qu'avec la Révolution française), l'historien est réduit à chercher dans les plaidoiries, les références dans des recueils d'arrêts, à repérer des cours probablement pris à l'université comme étudiant, des inventaires de bibliothèques au décès... Ce problème méthodologique s'applique aussi à la correspondance diplomatique, les acteurs opérant sous le secret du prince et ne révélant pas les mobiles théoriques qui les mènent à se positionner. Pensons également à l’organisation fondamentalement différente de la formation juridique en Angleterre, essentiellement pratique et basée sur la fréquentation des Inns of Court, par opposition au caractère plus théorique des études de droit sur le continent.

- La formation mène finalement à la prosopographie (biographie collective) et à l'analyse de réseaux (social network analysis), deux approches méthodologique issues des sciences sociales et appliquées par les historiens des universités et les disciplines méta-juridiques.

Les Rencontres sont un endroit de tissage de réseaux, ouvert et centré sur la créativité et les nouvelles approches des doctorants, jeunes chercheurs et chercheurs confirmés. La formule 2011 visera à développer un événement interactif et dynamique entre "peers", sous l'égide de professeurs reconnus.

On pourra tout aussi bien y présenter un travail en cours que des recherches confirmées, sachant que tout fera l'objet d'un échange socratique et que tout le monde y apprendra.

Le comité organisateur souhaite ouvrir le programme de la journée à un ou deux intervenants supplémentaires. Toutes les propositions qui s’insèrent dans l’appel précédent sont les bienvenues jusqu’au 15 mars 2011 (Frederik.Dhondt@UGent.be/Charlotte.Braillon@ULg.ac.be).

Le comité organisateur
Prof. dr. G. Martyn (UGent)
Prof. dr. A. Wijffels (UCL/Leyde/CNRS)

dra. C. Braillon (FNRS/ULg)
drs. W. Decock (FWO/KULeuven)
drs. F. Dhondt (FWO/UGent)
drs. E. Falzone (FNRS/FUSL)

Comité scientifique
Prof. dr. Jean-Marie Cauchies (UCL/FUSL)
Prof. dr. Robert Jacob (ULg/CNRS)
Prof. dr. Dirk Heirbaut (UGent)
Prof. dr. Laurent Waelkens (KULeuven)
Prof. dr. Nicolas Warembourg (Univ. Lille-II)
Prof. dr. Alain Wijffels (UCL/Leyde/CNRS)

donderdag, januari 27, 2011

Een avondje Parijse politiek met Delanoë


Vanavond ging ik nog eens luisteren naar Bertrand Delanoë, burgemeester van Parijs sinds 2001 en een van de beste politieke redenaars in Frankrijk (meteen dus ook in Europa). Hij legde rekenschap af voor de eerste helft van zijn nieuwe mandaat (2008-2014) en deed dat met veel flair. Een mooi voorbeeld van populaire consultatie. De meeste vragen op dergelijke gelegenheden zijn meestal niet bijzonder interessant voor de professionele politici, die elke dag met dossiers bezig zijn, maar de kunst bestaat erin om de zaken zo uit te leggen, dat de burger in kwestie iets bijleert en zich gecharmeerd voelt dat je wil antwoorden...


Delanoë was erg geïnspireerd en vertelde met veel bravoure over de lange termijn-tendenzen in zijn beleid, waar de woningnood veruit het belangrijkste dossier is. Tijdens de Chirac/Tibéri-jaren vluchtten 61 000 mensen de stad uit (jaren 90), onder Delanoë zijn er 81 000 bijgekomen. 16 500 mensen zijn erin geslaagd een apartement te kopen met renteloze leningen van de stad. Per jaar komen er 6 000 sociale woningen bij (waarbij de stad vier keer zoveel geld geeft als de centrale overheid), wat grote stukken van arrondissementen diversifieert en de vreselijk hoge huurprijzen (tot € 40 per vierkante meter, doorgaans betaal je € 35 per vierkante meter in het centrum) toch een beetje naar beneden haalt (cf. sociale woningen van € 9-€ 12 per vierkante meter tot € 17 voor wie in de middenklasse valt). Voor de rest blijft de klemtoon liggen op economische innovatie (van 5000 naar 45 000 vierkante meter voor start-ups en technologiebedrijven), wetenschappelijk onderzoek (1 miljard euro van de stad Parijs op zes jaar), en de constante vergroening (24% minder auto's op tien jaar).


Links kwam in 2001 voor de allereerste keer aan de macht. Grotendeels omdat de kiezers het aan corruptie en belangengroepen-bevoordeling lijdende bewind van Jacques Chirac hebben afgestraft. Chirac verschijnt in maart overigens voor de rechter, voor een opeenhoping aan zwendels (fictieve jobs uitgedeeld aan vrienden, misbruik van gemeenschapsgoederen...). Delanoë wil ook in 2014 winnen en Parijs ingrijpend veranderen. Wat hij zelf wil doen na 2014 is minder duidelijk. Hij heeft expliciet vermeld zijn pensioen zeker niet te willen nemen, laat staan zijn politiek pensioen.


Delanoës 'Dauphine', Anne Hidalgo (de vrouw in het bruin leren pakje met halflang zwart haar), moet in 2014 de lijst trekken, waarschijnlijk tegen een rechts zwaargewicht. Delanoë heeft de kans gehad in 2001 op te komen tegen een verdeeld rechts, en in 2008 tegen een karikatuur van een tegenkandidaat (de wereldvreemde en oubollige Françoise de Panafieu). Hidalgo is relatief onbekend. Het is dan ook de vraag of ze gaat kunnen opboksen tegen François Fillon (eerste minister), van wie al lang gezegd wordt dat hij in 2014 de mairie wil pakken (Chirac deed het hem voor in de jaren '70) als springplank naar het presidentschap in 2017. De regionale verkiezingen in maart vorig jaar vielen goed mee: als lijsttrekker voor Parijs haalde ze 58% in de tweede ronde (nog een procent meer dan Delanoë in 2008).


Vanavond was ze excellent: ze heeft drie grote werven onder zich: de vernieuwing van het schreeuwlelijke shoppingcenter Châtelet-Les Halles (tegelijk met 800 000 reizigers per dag het grootste metrostation van Parijs), het autovrij maken van de kades van de Seine (Unesco-werelderfgoed; wie nu met de auto komt, moet naar een vernieuwde regiotrein, of de voet gaan) en de bouw van een tenniscourt aan de Porte d'Auteil, om te verhinderen dat Roland Garros naar Versailles vertrekt. Alle moeilijke vragen werden makkelijk beantwoord. Ze slaagde er zelfs in om in het laatste dossier, waar geprotesteerd wordt tegen de verhuis van de serres aan de Porte d'Auteil, tegelijk met de voorhamer op traditioneel rechts (was al tegen het gratis maken van de serres in 2001) en conservatief links (groen, klagen over de verhuis van planten die hoe dan ook al in een pot staan) te slaan. Klasse !

Delanoë is al een paar keer van 'Dauphin' en van PS-voorzitter voor de federatie Parijs veranderd (de laatste functie werd in 2008 omgegooid, toen bij de voorzittersverkiezingen bleek dat zowaar de motie van de hysterische Ségolène Royal meer stemmen haalde dan de zijne). Rémy Féraud, federaal secretaris van de PS-Parijs (en burgemeester van het 10de arrondissement, een van de buurten die er sterk op vooruit is gegaan de laatste jaren, zwart haar met bril op de foto's). Féraud bracht het er uitstekend vanaf bij de obligate lastige vraag van de avond, eentje over de verloedering van het 14de arrondissement aan de Rue Raymond Losserand. De vraag had knap lastig kunnen worden, maar de geënerveerde vraagsteller was zo onhandig de hele tijd de arrondissementsburgemeester als persoonlijke schietschijf te nemen, wat een elegante uitweg bood om hem een beetje aan te branden en af te wimpelen.


Er zit met andere woorden muziek in de Parijse PS. Het is eens wat anders dan de zoveelste heruitzending van de succesvolle VRT-reeks "De knoeiers van de Wetstraat".

dinsdag, januari 25, 2011

"Walpole, the Happy Clown"


Het onderstaande stuk, de ouverture van John Gay's satire "The Beggar's Opera" (1728), werd gecomponeerd door de Duitser Pepusch in het Londen van Robert Walpole (aan de macht van 1721 tot 1742, befaamd om zijn extern vredelievende en intern uiterst corrupte bewind). De schurk die in het stuk de hoofdrol speelt, is gemodelleerd naar "Britain's First Prime Minister". Naar verluidt (Walpole-biografie Pearce, 2007, p. 333) vormde het straatliedje "Walpole, the Happy Clown" de basis voor het onderstaande fragment:



Enfin, wat heb ik toch een leuk doctoraatsonderwerp...

Franse politieke TV (2)

Nog een mooi stukje Franse politieke TV: debat na de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in 1988. Mitterrand gaat Chirac met een straat voorsprong vooraf. Discussie over de stemmen van centrum-kandidaat Raymond Barre (was de opvolger van Chirac als eerste minister van Giscard, ook een tijdlang vice-voorzitter van de Europese Commissie; in Frankrijk evenwel synoniem voor een te verafschuwen liberaal economisch beleid). Jospin (toekomstig links eerste minister in 1997-2002) merkt op dat Chirac amper meer haalt dan in 1981, toen hij zich opstelde tegen Giscard als uittredend president, en dat na twee jaar aan het hoofd van de regering (Mitterrand verloor de parlementsverkiezingen tijdens zijn eerste septennaat).

Aan het einde mooie "rant" van Georges Marchais (communistische partij).


retrouver ce média sur www.ina.fr

maandag, januari 24, 2011

"Shame" en de gezondheid van de Belgische politiek


Jammer dat ik vandaag niet kon meebetogen in Brussel. Gevolgd vanuit Parijs, lijkt Shame me een politieke meesterzet, die heel goed de kloof vertaalt tussen één belangrijk peilingcijfer, en het geknoei van onze politici. 80% van de Vlamingen wil niet het einde van België. Tegelijk houden CD&V en N-VA in de onderhandelingen met ongeveer 47% continu het been stijf. Zou een betoging voor een onafhankelijk Vlaanderen evenveel mensen op de been krijgen ? Hoogst waarschijnlijk niet.

Hopelijk herinnert dit soort optochten de politici dus aan de publieke opinie. De ruzies van de Wetstraat worden irrelevanter naarmate je je er verder van verwijdert. Wat kan het een inwoner van Gent of Luik bommen hoe BHV wordt opgelost, zolang het maar van de agenda verdwijnt ? Als 21% van de deelnemers uit Vlaanderen kwam, en je kan ervan uitgaan dat er rond de 40 000 man meeliep, zijn dat er nog steeds 8 000, die de trein/auto hebben genomen op een grijze januaridag. Voor een politiek apathisch volk als de Belgen, op een weekend met ook namiddagvoetbal (Anderlecht-Standard) en het autosalon, valt dat best wel mee. Bovendien kan dit soort bewegingen enkel groeien naarmate de impasse erger wordt. Hopelijk staat er de volgende keer twee keer zoveel volk.

Het is verheugend dat dit spontane initiatief tegengif kan bieden voor de chagrijnige, navelstarende en verzuurde mensen als Jean-Pierre Rondas en Guy Tegenbos, die met hun cafépraat en huizenhoge clichés de media lijken te bezetten. Er zijn in dit land nog een pak inwoners die positief omgaan met alteriteit en die het feit dat Franstaligen nu eenmaal Franstaligen zijn, niet zien als een aanleiding om hen zo snel mogelijk te wissen uit de besluitvorming. Hopelijk stappen de politici ook af van het hokjesdenken.

Ik begrijp de kritiek op het diffuse karakter van de manifestatie, maar denk dat ze de nagel op de kop slaat. Het probleem zit bij de politieke klasse als geheel: Di Rupo die niet durft te beslissen, Joëlle Milquet die als een kieken blijft azen op een kans om "non" te kakelen, de traditionele partijen in Vlaanderen die De Wever niet durven tegenspreken... Iedereen moet in de spiegel kijken en zich de vraag stellen of hij zijn kiezers eigenlijk nog wel vertegenwoordigt in wat hij doet.

De Wever, daarentegen, staat buiten categorie: hij wil het einde van de Belgische Staat en is erin geslaagd om -bij gebrek aan concurrentie- zijn boodschap tot het centrale thema van het politieke debat te maken. Je kan hem enkel klein krijgen door hem mee te trekken in de regering... en de verkiezingen over iets anders te laten gaan. Wat perfect mogelijk is, op voorwaarde dat de andere politici terug op een redelijke manier aan politiek gaan doen.

De boodschap lijkt me dus niet zo zeer gericht tegen De Wever. Wel tegen  de categorie Yves Leterme, Johan Vande Lanotte, Karel De Gucht, Didier Reynders... De mensen die het voor het zeggen hebben gehad de laatste tien jaar, en er een potje van hebben gemaakt. Dat de partijen zich kunnen overgeven aan het spektakel van de laatste jaren (kluchtverkiezingen, zwakke kandidaten, totale afwezigheid van debat), komt ook omdat niemand hen ervan kon overtuigen dat de kiezer er iets om gaf. "Shame" moet dus leiden tot accountability en verantwoordelijkheidszin bij de gevestigde politieke klasse, en zo het nationalisme de pas afsnijden. Pas als de kiezers de alternatieven zien in het normale politieke aanbod, zullen ze De Wever laten vallen. Dat aanbod zal er dan weer pas komen, als politici wat meer schrik krijgen voor de publieke opinie. En laat ons hopen dat hier toch een begin mee gemaakt is...

zondag, januari 23, 2011

Geweten tegen Geweld: Theocratische Terreur en Tolerantie


Een aanrader om de ware betekenis van het begrip tolerantie te begrijpen: Conscience contre violence (of Castellio gegen Calvin) van Stefan Zweig. Geschreven in 1936 (Hitler is drie jaar aan de macht), over een herkenbare dictator uit de zestiende eeuw: Jean Calvin. De theoloog regeert als een agressieve en nijdige ayatollah over de stad Genève. Zijn theocratische terreurregime wil elke vorm van persoonlijk plezier of vrijheid in de kiem smoren. Huiszoekingen van twee uur zijn geen uitzondering. Wie de doctrine van de Grote Leider aanvalt, wordt verbannen of belandt op de brandstapel.

Wanneer Calvijn de Spaanse arts-theoloog Michel Servet op de brandstapel gooit omdat hij twijfelt aan de heilige drievuldigheid, moet hij de degens kruisen met Sebastien Castellio (1515-1563). Even briljant, zoniet geleerder dan Calvijn, vindt deze professor van de universiteit van Basel het wel welletjes geweest met de tirannieke uitwassen van het totalitair-religieus regime. Zijn Traicté des héréticques proclameert hoog en duidelijk dat er in godsdienstige zaken (vul aan: politieke) eigenlijk geen absolute zekerheden bestaan. Iedereen is een ketter voor iedereen. Bijgevolg kan je "ketters" enkel overtuigen, en is het uit den boze hen met geweld aan te pakken. Calvijn wordt bijgevolg publiekelijk "aangeklaagd" voor moord op de arme Servet, die niets anders gedaan heeft dan zijn mening zeggen. Terwijl Calvijn zo ver gaat als Servet zelf aandragen bij de Katholieke Inquisitie. Eens de Spanjaard uit Wenen weet te ontsnappen, wordt hij in Genève opgepakt en krijgt hij een typisch dictatoriaal schijnproces.

Dat is natuurlijk gerekend buiten het geweld waar het regime van Calvijn nood aan heeft om zich te handhaven. Théodore de Bèze, hulpje van de grootmeester, moet de degens kruisen met Castellio, tot Calvijn het zelf overneemt. Castellio wordt vernietigd: hij krijgt publicatieverbod van zijn eigen universiteit op vraag van de Stad Genève. Ondanks de steun van de Duitse hervormer Philipp Melanchton (1497-1560), wint Calvijn. Castellio wordt totaal vergeten.

Vandaar dus de ware betekenis van het begrip tolerantie. Indien er geen machtsaanspraken zouden vasthangen aan de woorden van een theoloog, een professor, een politiek leider of een dominante groep in de samenleving, zou iedereen zonder problemen mogen tegenspreken wat hij of zij maar wil. Dat is echter vrijwel nooit het geval: als je de macht hebt, wil je gelijk hebben. Zonder de mogelijkheid tot tegendiscours, sterft de individuele vrijheid. Precies dat willen leidersfiguren zo grondig mogelijk uitroeien. Tolerantie is met andere woorden een voortdurend gevecht om het recht je eigen interpretatie te mogen geven.

Ook religieuze leiders ontsnappen niet aan dit spel. Calvijn komt in zijn vroege publicaties op tegen verdrukking en vervolging. Eens hij in Genève evenwel de kans krijgt om zijn nieuwe theorie in de praktijk te brengen, wordt hij erger dan Robespierre. De katholieke kerk heeft duizend jaar gewacht om mensen te verbranden, Calvijn was er al in zijn tweede decennium aan toe. Als je kijkt naar de beperkte schaal van het toenmalige Genève, was hij proportioneel nog erger dan de kerk die hij heeft aangevallen.

(vandaar ook m.i. de intellectuele onmogelijkheid om in eender welke godsdienst te "geloven": het georganiseerd belijden van een ratjetoe aan irrationele dogmata leidt onvermijdelijk tot een formele hiërarchie, ergo tot machtsmisbruik en aanslagen op de gewetensvrijheid)

Een schitterend boek, dat interpelleert en duidelijk toont waar fundamentele rechten en vrijheden over gaan.

donderdag, januari 20, 2011

La devise du blogueur prudent


'Depuis trente ans je me suis accoutumé à ecrire sur toutes les matieres, qui se sont presentées, et qui ont merité la curiosité du public, non par demangeaison d'écrire, mais pour m'accoutumer a penser juste; non pour hater lamour propre; mais au contraire pour le confondre, en me demontrant mes egaremens, et combien mes lumieres etoient courtes; les affaires ayant pris un autre train, que celuy que j'avois prevu'

(duc d'Antin, Mémoire sur les affaires du temps en 1734, MAE, M&D - France, 505, f.16r.)

vrijdag, januari 14, 2011

Schitterende politieke televisie

Een voorbeeld voor Vlaamse politici: assertieve en goed voorbereide Benoît Hamon laat zich niet overdonderen door een openlijk vijandige journalist (Bourdin, die off the record-informatie gebruikt om zijn geïnterviewde/tegenstander te destabiliseren).

zondag, januari 09, 2011

Cambridge

Deze blog ligt al even (bijna twee weken) stil. Dat heeft te maken met een druk eindejaar, en ook met een onderzoeksgerelateerde "retour à Paris". Het afgelopen weekend bracht ik dan weer door in Cambridge (niet op congres, maar gewoon op bezoek bij kennissen). Een nieuwe camera met eigen effectjes maakte zeer mooie foto's mogelijk, die dan weer kunnen gebruikt worden om het gat wat te vullen...






















<