vrijdag, juli 20, 2012

Zeg het met een theaterstuk



Een mooie politieke litteraire oefening uit Frankrijk: Julien Dray, een beetje buitenbeentje in de Parti Socialiste, beschrijft in een toneelstuk hoe de verschillende militanten omgaan met de eerste maanden aan de macht van François Hollande. De personages zijn goed gekozen: een ideologische en theoretische universiteitsstudent, een gepensioneerde schooldirectrice, een technocratische cabinetard uit Parijs...

Het stuk is de moeite om meerdere redenen:

De referenties voor een socialistische machtsovername, 1981 en 1997, hebben telkens voor verdeeldheid gezorgd tussen een ideologisch en radicaal deel van de partij, dat een andere samenleving wil realiseren, en de eerder pragmatische, centrumstroming. Mitterrand beleed in woorden het eerste programma ('wie niet breekt met de kapitalistische samenleving, kan geen lid zijn van de Parti Socialiste'), en in zijn eerste twee jaar ook in daden: sociale uitkeringen en huursubsidies werden fors verhoogd ('les pauvres sont riches', titelde Libération toen). Helaas stroomde al het uitgegeven geld weg via consumptie van buitenlandse producten. In 1983 wendde de president de steven naar een meer centrumgericht beleid. Onder Jospin was dit ook meer de richting die domineerde. De regering van toen (met DSK en Martine Aubry als hoofdrolspelers) voerde toen wel de 35-urenweek in, maar privatiseerde bijvoorbeeld ook een pak staatsbedrijven.

De linkervleugel van de PS heeft al lang het gevoel dat de afstraffing van 2002, toen Jospin werd voorbij gestoken door Jean-Marie Le Pen, deels door de lage opkomst, maar ook omdat veel kiezers voor kleinere linkse kandidaten gingen, en die van het referendum over de Europese Grondwet in 2005, het gevolg is van een te conformistische opstelling tegenover het 'neoliberale internationale systeem'. Toen Hollande (die ook eerder gematigd is) de primaires won, had hij niet de volle enthousiaste steun van deze mensen, die ongeveer 20 procent wegen in de partij. Die 20 procent mogen niet doen vergeten dat Martine Aubry haar renovatie van de PS grotendeels heeft gebouwd op het inkapselen van de linkervleugel, die op dat ogenblik de sterkste vernieuwingsdynamiek bezat. Als tegenprestatie heeft Hamon (partijwoordvoerder) zich geen kandidaat gesteld bij de primaires, waar vervolgens Montebourg als een vrijbuiter hem de kaas van het brood heeft gegeten. Tijdens de campagne zal de verleiding van Mélenchon vrij groot geweest zijn.

Probleem: Hollande is aan de macht gekomen in een periode van grote financiële crisis en is eigenlijk meteen aan het besparen geslagen. Zo zijn alle ambtenarenweddes bevroren en worden nieuwe aanwervingen in prioritaire ministeries (Politie, Justitie, Onderwijs) gecompenseerd door te knippen in de anderen (Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken, Hoger Onderwijs & Wetenschappelijk Onderzoek...). Een van de grote argumenten van het FN (zoals ook in het toneelstuk terugkomt) is dat 'links of rechts geen verschil maakt' voor wie met een klein inkomen moet rondkomen en zich overal uitgesloten voelt. De PS controleert alle machten, maar er is geen geld.

Hollande en Ayrault zullen uiteraard hun beste doen om iedereen over de streep te trekken: de meeste beslissingen van de verguisde Sarkozy vliegen de prullenmand in, de huurprijzen in de grote steden zijn binnenkort geblokkeerd (als je opnieuw verhuurt zonder werken uit te voeren, mag je de prijs niet meer opslaan als eigenaar), ethische dossiers als openstelling van het huwelijk en euthanasie worden naar voor geschoven...

De electorale overwinning was eigenlijk redelijk nipt, achteraf bekeken. Geen enkele peiling had aangegeven dat Sarkozy, met een zeer geradicaliseerde campagne, nog 48 procent zou halen. Bovendien lijken de meeste Hollande-kiezers eigenlijk anti-Sarkokiezers te zijn, niet per se overtuigd door het PS-programma. De kans dat ze van kant wisselen binnen vijf jaar, is dus vrij groot. De belastingsverhogingen die nu worden doorgevoerd, zijn weliswaar rechtvaardiger dan die van Sarkozy, die de rijken erg ontzag. Toch gaan ze zonder twijfel ook bij de middenklasse gevoeld worden.

Gevolg: ondanks oproepen tot eenheid, waarvan getuige de gezamenlijke motie van Martine Aubry en eerste minister Ayrault voor het congres in het najaar, is het uitkijken of iedereen in het gelid blijft in weinig opbeurende tijden. De interne verkiezingen bepalen de samenstelling van de partijraad en kiezen in een tweede fase ook een nieuwe voorzitter. Vier jaar geleden gaf dit aanleiding tot een weinig aantrekkelijk spektakel. Iedereen aan de top wil dit vermijden, maar de linkse stroming van Benoît Hamon (gedelegeerd minister voor sociale economie) komt hoe dan ook met een eigen tekst. Ayrault wil hem verbieden die ook te ondertekenen als motie, en eist dat hij zich achter de consensustekst schaart, zoals andere ministers. Montebourg, die zich profileerde op de 'demondialisatie' gedurende de primaires, wil geen enkele tekst tekenen.

Het concrete spanningsdossier is het Europese begrotingsverdrag, dat Merkel en Sarkozy onderhandelden in maart. Tijdens de campagne pleitte Hollande voor amenderingen. Die heeft hij niet verkregen. Hierdoor zal Frankrijk waarschijnlijk verplicht zijn een budgettaire gouden regel in de grondwet op te nemen, waar de PS altijd al tegen geweest is. Europa is in Frankrijk vrij gevoelig: de meeste kiezers zijn zeer Eurosceptisch. Ter linkerzijde wordt Europa overwegend gezien als een vehikel voor bedrijfsbelangen, of als een symbool voor de teruglopende inkomens uit arbeid en de immer stijgende inkomens uit kapitaal. Europa staat voor hen voor delokaliseringen, werkloosheid en groeiende sociale ongelijkheid. Dat Frankrijk in de eurocrisis negatieve rente betaalt, is een extra aanmoediging voor Hollande om gewoon door te gaan en de Europese afspraken uit te voeren. Het onmiddellijke resultaat van de spanningen over het verdrag zal waarschijnlijk bescheiden zijn (misschien een motie van 15-18 procent op het congres), maar het kan zijn belang hebben voor de rest van het quinquennat en op termijn ook de positie van Ayrault, die de laatste tijd al te parmantig zijn 'gezag' als eerste minister probeert te vestigen. Zo heeft hij Nicole Bricq, minister van Ecologie, gedegradeerd naar het departement buitenlandse handel, over een vrij futiel conflict (olieboringen in Guyana; eigenlijk hadden ze hetzelfde standpunt, maar was Bricq iets te ver gegaan tegenover Total).

Julien Dray is momenteel even uitgerangeerd bij de PS. Hij had recent het onverstandige idee om tussen de twee rondes bij de presidentsverkiezingen een feestje te organiseren voor zijn verjaardag, waarop ook de pers, alle socialistische kopstukken en... DSK uitgenodigd waren. Absolute anti-reclame. Traditioneel staat Dray, ex-studentenleider, voor de linkervleugel, maar de laatste jaren zijn Hamon en Montebourg hem duidelijk voorbij gesneld. Het is een aangename verrassing om deze tekst van hem te lezen. Voorzover ik kan vergelijken met mijn eigen ervaringen in Parijs, is het stuk vrij geloofwaardig geschreven.

Deze discussies lijken vanuit België misschien wat doctrinair of voorbijgestreefd, maar niets is minder waar. Het is niet omdat dit soort debatten over grote politieke oriëntaties leeft, dat de PS per definitie een verouderd of zinloos beleid zou voeren. Integendeel: er wordt behoorlijk wat geïnnoveerd via denktanks of lokale experimenten. Wie bovendien in eigen huis dit soort vervaarlijke sparringpartners heeft, weet zijn argumenten extern des te beter te verdedigen. De tekst van Dray geeft mooi aan hoe er van onderaan op de ladder bij de PS inhoudelijk stevig gediscussieerd wordt. Vergaderingen kunnen soms bijzonder lang duren, of niet gespeend zijn van enige machtspolitiek (waarbij men het standpunt van de plaatselijke baron of van zijn motie herhaalt), maar door de band doen militanten een oprechte poging om zich te informeren over actualiteit, economie en geschiedenis, en een toegevoegde waarde te scheppen in debatten. Het is een voordeel van een kleinere militantenkern (de Franse en de Belgische PS hebben ongeveer evenveel leden), waar mensen ook een hogere bijdrage betalen en zich meer inzetten (een voordeel van de 35-urige werkweek) dan bij een doorsnee Vlaamse partij. Kortrom, de politieke cultuur (in de zin van het 'beleven' van politiek als sociale interactie) is veel dieper en doorleefder dan bij ons.


De tekst staat integraal op de site van het weekblad Marianne.



maandag, juli 16, 2012

Rechtsgeschiedenis op podcast

Een nieuwe interessante Memo-uitzending: een lang onderhoud (uitgesponnen over 3 uitzendingen) met Régine Beauthier, die aan de ULB rechtsgeschiedenis doceert. Thema: Droit et genèse de l'État, naar haar gelijknamige handboek. Klik hier voor de podcast.

"Ah, ik lach, bij het zien van mijn populariteit in dees' spiegel"

Onlangs werkte ik nog even mijn "monsterbestand" met voorkeurstemmen en Dewachterscores bij. Deze laatste schaal probeert de impact van een persoon op het totaal van een lijst te relateren aan zijn/haar absolute stemmenaantal:
stemmenaantal/500 + (stemmenaantal x 100)/stemcijfer lijst
Het betreft een uit de hand gelopen hobby, die ik al meer dan tien jaar van tijd tot tijd nog eens opneem, gefascineerd door de mogelijkheid om scores met elkaar te vergelijken en te kijken wie de electoraal zwaarwegende figuren per partij zijn. Vooral in het pre-2003-tijdperk leverde dit soms interessante verrassingen op: politici die hun eigen arrondissement domineerden, waren nationaal niet noodzakelijk zichtbaar, maar konden door wat gecijfer tevoorschijn komen.

Ik dacht dat er wel wat zou veranderd zijn sinds de vorige keer, rekening houdende met de tumultueuze politieke actualiteit van de afgelopen jaren en veranderingen in partij-aanhangigheid (zoals bijvoorbeeld met het stijgend aantal mandatarissen dat het VB verlaat). Maar uiteindelijk blijkt dat niet echt het geval te zijn. Bij het VB valt het bijvoorbeeld helemaal niet op dat Frank Vanhecke en Morel er niet bij zijn: de top-10 zou ook met hen gedomineerd zijn door Annemans en Dewinter.

Het gaat uiteraard om een pure 'spielerei', die je kan betwisten op grond van het loutere meetinstrument (de "Dewachterschaal" en haar gecorrigeerde versie met teller 2500 voor de Senaat/Europese verkiezingen). Je ziet in de tabellen ook een duidelijke vertekening ten voordele van recentere verkiezingen (vanaf 2003), omdat er meer voorkeurstemmen gegeven worden en de Kamerkieskringen op provinciaal niveau komen. Zo lijkt de VLD nooit iets anders gekend te hebben dan Verhofstadt, de sp.a te zijn opgericht door de Teletubbies, of de PS door Di Rupo en Daerden. Wat natuurlijk niet klopt. Tenslotte gaat dit ook over een collectie van momentopnames, die de impact van een figuur vandaag niet weergeeft. Bovendien kan een hoge persoonlijke score in de Belgische politiek een aanzienlijke handicap uitmaken, aangezien je na de verkiezingen doorgaans concessies moet maken om een coalitie vormen en rivalen in de eigen partij je naar het leven kunnen staan in ad hoc-coalities.

Daarbij vallen nog twee relativerende kanttekeningen te maken:
- bijzonder populaire politici zullen altijd hoog scoren, hoe groot hun kiesomschrijving ook is (cf. Tindemans in Antwerpen, VDB in Brussel)
- de afschaffing van de kieskring per kiescollege (door de afschaffing van de Senaat), zal recordcijfers moeilijker maken; tenzij men in 2014 alle kopstukken op de Europese lijst zet, natuurlijk... 

Ziehier het resultaat:

CD&V:

Leo Tindemans
cd&v
Nederlandstalig Kiescollege 1979
983.600
454,611
Yves Leterme
cd&v
Nederlandstalig Kiescollege 2007
796.521
380,48
Leo Tindemans
cd&v
Antwerpen 1978
139.121
336,684
Leo Tindemans
cd&v
Antwerpen 1977
134.364
325,012
Inge Vervotte
cd&v
Provincie Antwerpen 2004
134.540
318,69
Jean-Luc Dehaene
cd&v
Nederlandstalig Kiescollege 2004
651.345
318,12
Kris Peeters
cd&v
Provincie Antwerpen 2009
127.608
308,63
Inge Vervotte
cd&v
Provincie Antwerpen 2007
133.830
308,517
Jean-Luc Dehaene
cd&v
Nederlandstalig Kiescollege 1999
562.239
286,443
Yves Leterme
cd&v
Provincie West-Vlaanderen 2004
118.434
282,67


cdH:

Paul Vanden Boeynants (+ 11.01.2001)
cdH
Brussel 1968
116.007
281,111
Philippe Maystadt
cdH
Charleroi-Thuin 1995
48.423
164,200
Paul Vanden Boeynants (+ 11.01.2001)
cdH
Brussel 1971
62.001
154,947
Paul Vanden Boeynants (+ 11.01.2001)
cdH
Brussel 1978
49.987
151,962
Philippe Maystadt
cdH
Franstalig Kiescollege 1999
222.949
148,791
Paul Vanden Boeynants (+ 11.01.2001)
cdH
Brussel 1961
59.993
141,836
Joëlle Milquet
cdH
Franstalig Kiescollege 2004
191.900
136,57
Benoît Lutgen
cdH
Provincie Luxemburg 2010
33.038
131,41
Joëlle Milquet
cdH
Franstalig Kiescollege 2003
179.258
121,125
Melchior Wathelet
cdH
Verviers 1995
29.259
116,500


Ecolo:

Vincent Decroly
ecolo
Brussel-Halle-Vilvoorde 1999
33.364
97,094
Olivier Deleuze
ecolo
Brussel-Halle-Vilvoorde 1999
27.984
81,437
Isabelle Durant
ecolo
Franstalig Kiescollege 2009
150.173
77,99
Isabelle Durant
ecolo
Franstalig Kiescollege 2007
108.105
71,29
Isabelle Durant
ecolo
Franstalig Kiescollege 2003
74.926
65,843
Jean-Michel Javaux
ecolo
Franstalig Kiescollege 2009 VV
114.130
59,273
Olivier Deleuze
ecolo
Brussel-Halle Vilvoorde 2010
14.617
51,15
Isabelle Durant
ecolo
Schaarbeek 2006
3.093
50,146
Olivier Deleuze
ecolo
Brussel-Halle-Vilvoorde 2003
17.140
49,916
Jean-Marc Nollet
ecolo
Provincie Henegouwen 2007
20.362
48,738


FDF:

Olivier Maingain
fdf
Brussel-Halle Vilvoorde 2010
62.988
165,37
Olivier Maingain
fdf
Kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde 2007
45.439
114,391
Bernard Clerfayt
fdf
Schaarbeek 2006
12.654
86,095
Didier Gosuin
fdf
Oudergem 2006
5.324
70,732
Olivier Maingain
fdf
Brussel-Halle-Vilvoorde 1999
24.703
64,752
Olivier Maingain
fdf
Brussel-Halle-Vilvoorde 2003
24.397
62,178
Christian Van Eyken
fdf
Halle-Vilvoorde 1999
11.908
59,411
Didier Gosuin
fdf
Brussels HG 2004
20.704
57,69
Bernard Clerfayt
fdf
Kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde 2007
19.813
49,879
Didier Gosuin
fdf
Brussels HG 2009
17.516
49,401


groen!:

Mieke Vogels
groen!
Nederlandstalig Kiescollege 1999
216.581
135,975
Vera Dua
groen!
Provincie Oost-Vlaanderen 2004
32.772
103,56
Veerle Declercq
groen!
Brugge - Torhout 1999
5.365
90,733
Mieke Vogels
groen!
Provincie Antwerpen 2009
25.537
83,58
Vera Dua
groen!
Nederlandstalig Kiescollege 2007
73.226
79,18
Magda Aelvoet
groen!
Leuven 1999
16.241
70,598
Vera Dua
groen!
Provincie Oost-Vlaanderen 2003
15.855
67,961
Eva Brems
groen!
Kieskring Leuven 2010
12.549
65,70
Bart Staes
groen!
Nederlandstalig Kiescollege 2009
89.137
63,32
Jos Geysels
groen!
Mechelen-Turnhout 1999
16.212
60,695


LDD:

Jean-Marie Dedecker
ldd
Provincie West-Vlaanderen 2009
54.921
162,57
Jean-Marie Dedecker
ldd
Provincie West-Vlaanderen 2007
50.804
157,81
Jean-Marie Dedecker
ldd
Provincie West-Vlaanderen 2010
32.514
119,029
Jean-Marie Dedecker
ldd
Nederlandstalig Kiescollege 2009
149.768
83,05
Jurgen Verstrepen
ldd
Provincie Antwerpen 2007
15.782
57,620
Jean-Marie Dedecker
ldd
Provincie West-Vlaanderen 2004
21.276
57,14
Rudy Corijn
ldd
District Geraardsbergen 2000
3.965
52,972
Jurgen Verstrepen
ldd
Provincie Antwerpen 2009
12.406
46,71
Jean-Marie Dedecker
ldd
Oostende 2006
2.950
43,754
Ulla Werbrouck
ldd
Provincie West-Vlaanderen 2009
12.759
37,77


MR:

Didier Reynders
mr
Provincie Luik 2007
102.762
259,411
Didier Reynders
mr
Luik 2003
96.853
245,615
Louis Michel
mr
Franstalig Kiescollege 2003
433.393
227,820
Louis Michel
mr
Franstalig Kiescollege 2009
305.363
169,85
Didier Reynders
MR
Provincie Luik 2010
61.848
169,24
Olivier Chastel
mr
Provincie Henegouwen 2007
67.180
167,974
Louis Michel
mr
Franstalig Kiescollege 2004
327.274
159,84
Louis Michel
mr
Franstalig Kiescollege 1999
266.403
147,236
Jean Gol
mr
Franstalig Kiescollege 1995
259.476
142,357
Charles Michel
mr
Nijvel 2003
41.186
126,719


N-VA:

Bart De Wever
nva
Nederlandstalig Kiescollege 2010
785.776
461,701
Bart De Wever
nva
Provincie Antwerpen 2009
123.155
314,64
Siegried Bracke
nva
Provincie Oost-Vlaanderen 2010
101.940
241,77
Jan Jambon
nva
Provincie Antwerpen 2010
61.100
140,35
Geert Bourgeois
nva
Provincie West-Vlaanderen 2004
56.729
135,40
Geert Bourgeois
nva
Provincie West-Vlaanderen 2003
30.976
117,975
Geert Bourgeois
nva
Provincie West-Vlaanderen 2010
45.848
116,04
Frieda Brepoels
nva
Provincie Limburg 2010
43.729
115,81
Willy Kuijpers
nva
Leuven 1995
23.963
115,200
Bart De Wever
nva
Nederlandstalig Kiescollege 2009
218.605
110,499


PS:

Elio Di Rupo
ps
Provincie Henegouwen 2010
203.758
466,04
Elio Di Rupo
ps
Provincie Henegouwen 2003
151.964
351,395
Elio Di Rupo
ps
Provincie Henegouwen 2007
138.276
330,976
Elio Di Rupo
ps
Franstalig Kiescollege 2003
431.238
291,390
Elio Di Rupo
ps
Franstalig Kiescollege 2004
483.644
245,42
Michel Daerden
ps
Provincie Luik 2007
92.922
232,201
Elio Di Rupo
ps
Bergen - Zinnik 1999
63.035
190,534
Michel Daerden
ps
Provincie Luik 2010
72.194
177,68
Michel Daerden
ps
Kieskring Luik 2009
63.580
176,256
Charles Picqué
ps
Brussels HG 2004
59.216
163,82


sp.a:

Steve Stevaert
sp.a
Limburg 2003
130.339
335,215
Steve Stevaert
sp.a
Nederlandstalig Kiescollege 2003
604.667
301,524
Freya Van den Bossche
sp.a
Provincie Oost-Vlaanderen 2003
105.875
261,360
Karel Van Miert (+VI.2009)
sp.a
Nederlandstalig Kiescollege 1984
496.063
249,01
Louis Tobback
sp.a
Nederlandstalig Kiescollege 1995
453.700
238,697
Johan Vande Lanotte
sp.a
Provincie West-Vlaanderen 2003
89.950
225,405
Freya Van den Bossche
sp.a
Provincie Oost-Vlaanderen 2004
86.068
219,84
Steve Stevaert
sp.a
Provincie Limburg 2004
86.806
218,065
Patrick Janssens
sp.a
Provincie Antwerpen 2003
89.011
214,520
Patrick Janssens
sp.a
Antwerpen 2006
71.289
213,92


VLD:

Guy Verhofstadt
vld
Provincie Oost-Vlaanderen 2003
166.771
389,692
Guy Verhofstadt
vld
Nederlandstalig Kiescollege 2009
565.359
293,62
Guy Verhofstadt
vld
Nederlandstalig Kiescollege 2003
573.182
286,143
Guy Verhofstadt
vld
Nederlandstalig Kiescollege 2007
493.355
257,37
Karel De Gucht
vld
Provincie Oost-Vlaanderen 2007
95.628
231,965
Guy Verhofstadt
vld
Nederlandstalig Kiescollege 1995
423.335
222,507
Marc Verwilghen
vld
Nederlandstalig Kiescollege 1999
419.130
211,673
Guy Verhofstadt
vld
Nederlandstalig Kiescollege 2004
388.011
199,28
Guy Verhofstadt
vld
Nederlandstalig Kiescollege 1999
376.082
189,932
Alexander De Croo
vld
Nederlandstalig Kiescollege 2010
301.917
177,398


VB:

Filip Dewinter
vb
Provincie Antwerpen 2004
148.593
342,89
Filip Dewinter
vb
Provincie Antwerpen 2009
95.409
235,86
Gerolf Annemans
vb
Provincie Antwerpen 2007
88.154
209,050
Filip Dewinter
vb
Antwerpen 1999
76.851
205,950
Filip Dewinter
vb
Antwerpen 2006
62.642
191,29
Filip Dewinter
vb
Antwerpen 1995
69.268
190,527
Filip Dewinter
vb
Provincie Antwerpen 2003
77.891
184,682
Gerolf Annemans
vb
Provincie Antwerpen 2003
76.829
182,164
Filip Dewinter
vb
Antwerpen 2000
49.975
155,968
Gerolf Annemans
vb
Provincie Antwerpen 2010
56.226
144,22